संयुक्त राष्ट्र संघ (UN) को जिम्मा जमानी परिषद् (Trusteeship Council)
- यो संयुक्त राष्ट्र संघ (UN) को बडापत्रद्वारा स्थापित ६ वटा प्रमुख अंगहरुमध्येको एक अंग
- बडापत्रमा व्यवस्था: संयुक्त राष्ट्र संघको बडापत्रको परिच्छेद १२ (धारा ७५ देखि ८५) मा 'अन्तर्राष्ट्रिय जिम्मा जमानी प्रणाली' र परिच्छेद १३ (धारा ८६ देखि ९१) मा 'जिम्मा जमानी परिषद्' को गठन, कार्य र कार्यविधि सम्बन्धी व्यवस्था गरिएको,
- प्रमुख कार्यालय: न्युयोर्क शहर, संयुक्त राज्य अमेरिका
- मुख्य उद्देश्य: ११ वटा गैर-स्वशासित क्षेत्रहरू (Trust Territories) को अन्तर्राष्ट्रिय सुपरिवेक्षण गर्ने र ती क्षेत्रहरूलाई स्वशासन वा स्वतन्त्रता प्राप्त गर्नका लागि आवश्यक कदमहरू चालिएको सुनिश्चित गर्नु यसको मुख्य उद्देश्य रहेको (थियो),
- जिम्मा जमानी प्रणालीमा सामेल गरिने क्षेत्रका वर्गहरू (Categories of Territories)
- पहिले नै म्यान्डेट (Mandate) अन्तर्गत रहेका क्षेत्रहरू
- दोस्रो विश्वयुद्धको परिणामस्वरूप शत्रु राष्ट्रहरूबाट अलग गरिएका क्षेत्रहरू
- प्रशासनका लागि जिम्मेवार राष्ट्रहरूले स्वेच्छाले यस प्रणाली अन्तर्गत राखेका क्षेत्रहरू
- बडापत्र अनुसार परिषद्मा निम्न सदस्य राष्ट्रहरूको प्रतिनिधित्व रहने व्यवस्था रहेको (थियो);
- जिम्मा जमानी क्षेत्रको प्रशासन चलाउने सदस्य राष्ट्रहरू
- सुरक्षा परिषद्का स्थायी सदस्य राष्ट्रहरू (चीन, फ्रान्स, रुस, संयुक्त अधिराज्य र संयुक्त राज्य अमेरिका) जसले जिम्मा जमानी क्षेत्रको प्रशासन नचलाएका,
- महासभाद्वारा ३ वर्षका लागि निर्वाचित अन्य सदस्य राष्ट्रहरू (प्रशासन चलाउने र नचलाउने सदस्य राष्ट्रहरूको संख्या बराबर गराउन आवश्यक संख्यामा)
- सबै जिम्मा जमानी क्षेत्रहरू स्वतन्त्र भइसकेकाले हाल परिषद्मा केवल सुरक्षा परिषद्का ५ स्थायी सदस्य राष्ट्रहरू मात्र सदस्यका रूपमा रहेका,
- कार्य र अधिकार: प्रशासकीय निकायले पेस गरेका प्रतिवेदनहरूमाथि विचार तथा छलफल गर्ने, प्रशासकीय निकायको परामर्शमा उजुरी वा निवेदनहरू स्वीकार गर्ने र तिनको जाँचबुझ गर्ने, प्रशासकीय निकायसँग सहमति भएको समयमा सम्बन्धित जिम्मा जमानी क्षेत्रहरूको आवधिक भ्रमण वा निरीक्षण गर्ने र जिम्मा जमानी क्षेत्रका बासिन्दाको राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक र शैक्षिक प्रगतिको मूल्याङ्कन गर्न प्रश्नावली तयार गर्ने र सोका आधारमा वार्षिक प्रतिवेदन माग गर्ने,
- भिटो (Veto) शक्ति नभएको: सुरक्षा परिषद्का स्थायी सदस्यहरू सामेल भए पनि जिम्मा जमानी परिषद्मा निर्णय गर्दा भिटो प्रयोग गर्ने अधिकार हुँदैन (थियो)
- परिषद्मा प्रत्येक सदस्यको १ मत हुन्छ र सबै निर्णयहरू उपस्थित भई मतदान गर्ने सदस्यहरूको साधारण बहुमत (Simple Majority) द्वारा गरिन्थ्यो,
- यस परिषद्को वार्षिक रुपमा नियमित बैठक बस्नुपर्ने बाध्यता नरहेको — हाल यो परिषद् आवश्यक परेको खण्डमा (यसका अध्यक्ष, बहुमत सदस्य, सुरक्षा परिषद् वा महासभाको अनुरोधमा) मात्र बस्ने गर्दछ,
-
महासभा र सुरक्षा परिषद्को क्षेत्राधिकार विभाजन:
- रणनीतिक क्षेत्र (Strategic Areas): सामरिक वा रणनीतिक क्षेत्र घोषणा गरिएका जिम्मा जमानी क्षेत्रहरूसँग सम्बन्धित सम्झौता स्वीकृत गर्ने, संशोधन गर्ने जस्ता सम्पूर्ण कार्यहरू सुरक्षा परिषद्को क्षेत्राधिकार भित्र पर्दछन्,
- गैर-रणनीतिक क्षेत्र (Non-strategic Areas): रणनीतिक क्षेत्र घोषित नगरिएका अन्य सबै जिम्मा जमानी क्षेत्रहरूको सम्झौता स्वीकृत वा संशोधन गर्ने कार्य महासभाको क्षेत्राधिकार भित्र पर्दछ र यसमा जिम्मा जमानी परिषद्ले महासभालाई सहयोग गर्दछ,
- यस अंगले आफ्नो जिम्मामा रहेका सबै ११ वटै गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूलाई सफलतापूर्वक स्वतन्त्र वा स्वायत्त बनाइसकेको,
संयुक्त राष्ट्र संघको जिम्मा जमानी परिषद् (Trusteeship Council) अन्तर्गत रहेका ११ वटा विश्वास क्षेत्रहरू (Trust Territories):
| विश्वास क्षेत्र | प्रशासक राष्ट्र | स्वतन्त्रता वा नयाँ स्थिति प्राप्त मिति |
| ब्रिटिस टोगोल्याण्ड (British Togoland) | संयुक्त अधिराज्य (UK) | सन् १९५६ (घाना (Ghana) सँग गाभिएको,) |
| फ्रान्सेली टोगोल्याण्ड (French Togoland) | फ्रान्स (France) | २७ अप्रिल १९६० (हालको नाम: टोगो (Togo)) |
| फ्रान्सेली क्यामरून (French Cameroons) | फ्रान्स (France) | १ जनवरी १९६० (हालको नाम: क्यामरून (Cameroon)) |
| ब्रिटिस क्यामरून (British Cameroons) | संयुक्त अधिराज्य (UK) | सन् १९६१ (नाइजेरिया (Nigeria) र क्यामरूनमा विभाजित भएको,) |
| टांगानिका (Tanganyika) | संयुक्त अधिराज्य (UK) | ९ डिसेम्बर १९६१ (हालको नाम: तान्जानिया (Tanzania)) |
| रुवान्डा-उरुन्डी (Ruanda-Urundi) | बेल्जियम (Belgium) | १ जुलाई १९६२ (रुवान्डा (Ruwanda) र बुरूण्डी (Burundi), दुइ छुट्टाछुटै राष्ट्र बनेको,) |
| पश्चिमी सामोआ (Western Samoa) | न्युजिल्याण्ड (New Zealand) | १ जनवरी १९६२ (हालको नाम: सामोआ (Samoa)) |
| सोमालील्याण्ड (Somaliland) | इटाली (Italy) | १ जुलाई १९६० (हालको नाम: सोमालिया (Somalia)) |
| नाउरु (Nauru) | अष्ट्रेलिया (Australia), न्युजिल्याण्ड (New Zealand), संयुक्त अधिराज्य (UK) | ३१ जनवरी १९६८ |
| न्यु गिनी (New Guinea) | अष्ट्रेलिया (Australia) | १६ सेप्टेम्बर १९७५ (हालको नाम: पपुवा न्यु गिनी (Papua New Guinea) |
| पलाउ (Palau) | संयुक्त राज्य अमेरिका (USA) | १ नोभेम्बर १९९४ |
- पलाउ स्वतन्त्र भएको ठीक एक महिनापछि अर्थात् १ डिसेम्बर १९९४ देखि यस परिषद्को औपचारिक बैठक र दैनिक कार्यहरू स्थगित (Suspend) गरिएको,
- कागजी अस्तित्व: यो अङ्ग व्यावहारिक रूपमा निष्क्रिय भए पनि संयुक्त राष्ट्रसङ्घको बडापत्र (UN Charter) संशोधन नभएकाले कागजी रूपमा (On Paper) यो अङ्ग अझै अस्तित्वमा रहेको,
