नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरु
विषय प्रवेश भन्दा अघि: नेपालमा राष्ट्रिय विभूति घोषणा:
- सुरुवात गर्ने व्यक्तित्व: राजा महेन्द्र
- वि.सं. २०१६ मा सुरुमा घोषित विभूति संख्या: १३ जना— प्रसिद्ध नाट्यकार तथा साहित्यकारको अधक्षतामा गठित आयोगको सिफारिसमा भएको,
- घोषणाको मुख्य मापदण्ड: धार्मिक, शैक्षिक, सांस्कृतिक, आर्थिक सुधार, युद्धकालीन वीरता, साहित्य, वास्तुकला वा प्रजातन्त्रका क्षेत्रमा राष्ट्रको गौरव बढाएको हुनुपर्ने,
- महत्वपूर्ण कानुनी नियम: राष्ट्रिय विभूतिको उपाधि मरणोपरान्त (मृत्यु पछि) मात्र प्रदान गरिन्छ। यो जीवित व्यक्ति वा कुनै नियमित पुरस्कारका रूपमा दिइँदैन।
- हालको राष्ट्रिय विभूति सिफारिस निकाय: नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठान (विज्ञहरूको आयोग/टोलीको छलफल र सिफारिसका आधारमा संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयमार्फत मन्त्रिपरिषद्मा लगिन्छ,)
- अन्तिम निर्णय गर्ने निकाय: नेपाल सरकार (मन्त्रिपरिषद्)
- हालसम्मको कुल संख्या: १८ जना (पछिल्लोपटक जयपृथ्वीबहादुर सिंह थपिएका,)
- लामो समयपछि थपिएको विभूति: सुरुका १३ जना पछि ४४ वर्षपछि १४ औं विभूतिका रूपमा शङ्खधर साख्वा (वि.सं. २०५६) लाई थपिएको,
- पछिल्लो (१८ औं) विभूति: जयपृथ्वीबहादुर सिंह (मन्त्रिपरिषद्को निर्णय मिति: वि.सं. २०७९ असार ६ गते)
नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरु:
| क्र.सं. | राष्ट्रिय विभूतिको नाम | परिचय | विभूति घोषणा मिति |
| १. | श्री गौतम बुद्ध |
|
वि.सं. २०१६ |
| २. | राजा अंशुवर्मा |
|
वि.सं. २०१६ |
| ३. | राजा जनक |
|
वि.सं. २०१६ |
| ४. | माता सीता |
|
वि.सं. २०१६ |
| ५. | अरनिको |
|
वि.सं. २०१६ |
| ६. | राजा राम शाह |
|
वि.सं. २०१६ |
| ७. | अमरसिंह थापा |
|
वि.सं. २०१६ |
| ८. | पृथ्वीनारायण शाह |
|
वि.सं. २०१६ |
| ९. | भानुभक्त आचार्य |
|
वि.सं. २०१६ |
| १०. | भीमसेन थापा |
|
वि.सं. २०१६ |
| ११. | बलभद्र कुँवर |
|
वि.सं. २०१६ |
| १२. | राजा त्रिभुवन |
|
वि.सं. २०१६ |
| १३. | मोतिराम भट्ट |
|
वि.सं. २०१६ |
| १४. | शंखधर साख्वा |
|
वि.सं. २०५६ मङ्सिर १८ (सन् १९९९ डिसेम्बर ५) |
| १५. | पासाङ ल्हामु शेर्पा |
|
वि.सं. २०५९ वैशाख १० (सन् २००२ अप्रिल २३) |
| १६. | महागुरु फाल्गुनन्द |
|
वि.सं. २०६६ मङ्सिर १६ (सन् २००९ डिसेम्बर २) |
| १७. | सरदार भक्ति थापा |
|
वि.सं. २०७८ असार १४ (सन् २०२१ जुन २८) |
| १८. | जयपृथ्वीबहादुर सिंह |
|
वि.सं. २०७९ असार ६ (सन् २०२२ जुन २०) |
- वि.सं. २०१६ मा सर्वप्रथम विभूति घोषित व्यक्तित्वहरु: राजा जनक, आदर्श नारी सीता, गौतम बुद्ध, अंशुवर्मा, अरनिको, रामशाह, पृथ्वीनारायण शाह, भानुभक्त, भीमसेन थापा, अमरसिंह थापा, बलभद्र कुँवर, मोतीराम भट्ट र राजा त्रिभुवन
- सबैभन्दा पछिल्लोसमयमा विभूति घोषित भएका व्यक्तित्व: जयपृथ्वीबहादुर सिंह (वि.सं. २०७९ असार ६ मा विभूति घोषित भएका,)
- वि.सं. २०१६ साल यताको ताका विभूति घोषित भएका व्यक्तित्वहरु क्रमशः
- १४ औं विभूति: शङ्खधर साख्वा (घोषणा: २०५६ मंसिर ३)
- १५ औं विभूति: पासाङ ल्हामु शेर्पा (घोषणा: २०५९ वैशाख १०)
- १६ औं विभूति: महागुरु फाल्गुनन्द (घोषणा: २०६६ मंसिर १६)
- १७ औं विभूति: सरदार भक्ति थापा (मन्त्रिपरिषद् निर्णय मिति २०७८ असार १४)
- १८ औं विभूति: जयपृथ्वीबहादुर सिंह (घोषणा: २०७९ असार ६)
- वि.सं. २०१६ साल यताको ताका यता व्यक्तित्वहरु कसको पालामा विभूति घोषित भएका?:
- शङ्खधर साख्वा: प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईको पालामा
- पासाङ ल्हामु शेर्पा: प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको पालामा
- महागुरु फाल्गुनन्द: प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालको पालामा
- सरदार भक्ति थापा: प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको पालामा
- जयपृथ्वीबहादुर सिंह: प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको पालामा
- पहिलो महिला विभूति: पासाङ ल्हामु शेर्पा
- लामो समयपछि थपिएको विभूति: शङ्खधर साख्वा (वि.सं. २०५६)— सुरुका १३ जना पछि ४४ वर्षपछि १४ औं विभूतिका रूपमा उनलाई थपिएको,
