लोकसेवा तयारी विशेष : वस्तुगत प्रश्नोत्तर (२१ जेठ २०८२, बुधबार)
१. उपप्रधान तथा अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेलद्वारा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ का लागि कति राशिको बजेट प्रस्तुत गरियो ?
➤ रु. १९ खर्ब ६४ अर्ब ११ करोड
- चालुतर्फ : ११ खर्ब ८० अर्ब ९८ करोड (६०.१ प्रतिशत)
- पुँजीगततर्फ : चार खर्ब सात अर्ब ८९ करोड (२०.८ प्रतिशत)
- वित्तीय व्यवस्थापनतर्फ : तीन खर्ब ७५ अर्ब २४ करोड (१९.१ प्रतिशत)
बजेट व्यवस्थापनका प्रमुख स्रोतहरू
- कुल राजस्व रु. १३ खर्ब १५ अर्ब
- वैदेशिक अनुदान रु. ५३ अर्ब ५८ करोड
- वैदेशिक ऋण रु. दुई खर्ब ३३ अर्ब ६६ करोड
- आन्तरिक ऋण रु. तीन खर्ब ६२ अर्ब
बजेटका प्रमुख प्रावधान
- आव २०८२/८३ मा छ प्रतिशतको आर्थिक वृद्धि,
- मुद्रास्फीति ५.५ प्रतिशत कायम गरिने,
- दुई वर्षभित्र चामलमा आत्मनिर्भर बनाउन चैते धान खेती प्रवर्धन कार्यक्रम,
- कर्मचारीको महँगी भत्ता पाँच हजार पुर्याइएको,
- कर्मचारी सञ्चय कोष, नागरिक लगानी कोष र सामाजिक सुरक्षा कोषले प्राइभेट इक्विटी र भेन्चर क्यापिटलमा लगानी गर्न पाउने,
- वृद्धभत्ता पाउन अब ७० वर्ष पुग्नु पर्ने,
- महिलाको नाममा उद्योग दर्ता र नवीकरण गर्दा शुल्क नलाग्ने,
- एसेट म्यानेजमेन्ट कम्पनी स्थापना गरिने,
- संविधान संशोधन गरिने,
- भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयलाई रु. एक खर्ब ५२ अर्ब बजेट,
- खानेपानी मन्त्रालयलाई रु. ३३ अर्ब ८९ करोड,
- ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयलाई ८६ अर्ब एक करोड,
- स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रमका लागि १० अर्ब विनियोजन,
- महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालयलाई रु. दुई अर्ब आठ करोड,
- युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयलाई छ अर्ब आठ करोड विनियोजन,
- हरेक प्रदेशमा रोजगारी मेला सञ्चालन गर्ने,
- सहकारीका बचतकर्ताको रु. पाँच लाखसम्मको कर्जा सुरक्षण गरिने,
- सामाजिक सुरक्षा भत्ताको लागि एक खर्ब नौ अर्ब रुपियाँ, स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयलाई रु. ९५ अर्ब ८१ करोड,
- शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयलाई रु. दुई खर्ब ११ अर्ब विनियोजन,
- एआई र मेसिन लर्निङका लागि ‘एआई सेन्टर’ स्थापना गरिने, वैदेशिक लगानी भित्र्याइने र नाफा फिर्ता लैजाने प्रक्रियालाई सरल बनाइने,
- सहकारी ठगीका आरोपितको राहदानी रोक्का गरिने,
- हरेक स्थानीय तहमा भूमि बैङ्क स्थापना गरिने,
- पाँच लाख परिवारलाई जग्गा धनी प्रमाणपत्र उपलब्ध गराइने,
- प्रदेश र स्थानीय तहमा रु. दुई खर्ब ४१ अर्ब ८१ करोड विनियोजन,
- उद्योग मन्त्रालयलाई रु. १० अर्ब १४ करोड बजेट,
- कृषि मन्त्रालयका लागि रु. ५७ अर्ब ४८ करोड,
- दुई वर्षभित्र चामलमा आत्मनिर्भर बनाउन चैते धान खेती प्रवर्धन कार्यक्रम,
- बैङ्क–वित्तीय र सहकारी संस्थाबाट हुने जग्गा रोक्का तथा फुकुवा अनलाइनबाट हुने,
- बाली तथा पशु बिमाको प्रिमियममा रु. दुई अर्ब ३० करोड रुपियाँ अनुदान,
- १६ वर्षमाथिका युवालाई राष्ट्रिय स्वयंसेवक परिचयपत्र,
- विश्वविद्यालयसँग मिलेर शिक्षक बैङ्क स्थापना गरिने,
- कुल निर्यातको २५ प्रतिशतसम्म विदेशमा लगानी गर्न दिइने,
- नागरिक उड्डयन प्राधिकरणलाई नियामक र सेवा प्रदायकमा छुट्याउने,
- बजेटमा जेनजी पुस्ता : स्टार्टअप उद्योगलाई तीन प्रतिशतमा कर्जा,
- उपभोक्ता अदालत सबै प्रदेशमा विस्तार गरिने ।
२. राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयले सार्वजनिक गरेको आव २०८१/८२ को प्रारम्भिक प्रादेशिक राष्ट्रिय लेखा अनुमान अनुसार सबैभन्दा धेरै आर्थिक वृद्धिदर कुन प्रदेशको रहेको छ ?
➤ गण्डकी प्रदेश
सात प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर
- प्रदेश वृद्धिदर
- गण्डकी ५.५१
- बागमती ५.१८
- कर्णाली ४.७४
- लुम्बिनी ४.७०
- मधेश ४.५०
- कोशी ३.३४
- सुदूरपश्चिम ३.३२
- सुदूरपश्चिम प्रदेशको वृद्धिदर सबैभन्दा कम ३.३२ प्रतिशत रहेको ।
- राष्ट्रिय औसत वृद्धिदर ४.६१ प्रतिशत रहेको ।
- उपभोक्ताको मूल्यमा आधारित कुल गार्हस्थ उत्पादन (जिडिपी) आव २०८१÷८२ मा ६१ खर्ब ७ अर्ब रुपियाँ पुग्ने अनुमान रहेको ।
जिडिपीमा विभिन्न प्रदेशको योगदान (प्रतिशत)
- प्रदेश योगदान ९५० गार्हस्थ उत्पादन (जिडिपी)
- बागमती ३६.५२ २२ खर्ब ३० अर्ब
- कोशी १५.९० ९ खर्ब ७१ अर्ब
- लुम्बिनी १४.२३ आठ खर्ब ६९ अर्ब
- मधेश १३.१६ आठ खर्ब चार अर्ब
- गण्डकी ८.९८ पाँच खर्ब ४८ अर्ब
- सुदूरपश्चिम ७.०३ चार खर्ब ३० अर्ब
- कर्णाली ४.१९ दुई खर्ब ५६ अर्ब
३. मधुपर्क सम्मान २०८२ बाट सम्मानित स्रष्टा को हुन् ?
➤ पद्यतर्फ : त्रिभुवचन्द्र वाग्ले (निमित्त सम्पादक, मधुपर्क), गद्यतर्फ : कथाकार ध्रुव सापकोटा, खुला प्रतिभातर्फ : कथाकार पद्मावती सिंह
४. गायक तथा सङ्गीतकर गणेश रसिकको निधन कहिले भएको हो ?
➤ वि.सं. २०८२ जेठ १८
५. विश्वविख्यात आरोही कामिरिता शेर्पाले सगरमाथाको ३१ औँ पटक सफल आरोहण कहिले गरेका हुन् ?
➤ वि.सं. २०८२ जेठ १३ (सन् २०२५ मे २७)
- कामिरिताले सर्वाधिक सगरमाथाको आरोहणको आफ्नै रेकर्ड तोड्दै नयाँ रेकर्ड कायम गरेका ।
- उनले यसअघि विसं २०८१ जेठ ९ मा ३० औँ पटक आरोहण गरी विश्व रेकर्ड कायम गरेका थिए ।
६. इन्टरनेसनल बुकर पुरस्कार जित्न सफल साहित्यकार को हुन् ?
➤ भारतीय लेखिका बानु मुस्ताक
- भारतीय लेखिका, वकिल तथा सामाजिक अभियन्ता मुस्ताकले लघु कथासङ्ग्रह ‘हार्ट ल्याम्प’ का लागि सो अवार्ड प्राप्त गरेकी ।
- उनी बुकर पुरस्कार प्राप्त गर्ने कन्नड भाषाकी पहिलो साहित्यकार हुन् ।
- सो कथासङ्ग्रहलाई दीपा भास्थीले अङ्ग्रेजीमा अनुवादी गरेकी ।
- – पुरस्कारको राशि ५० हजार पाउन्ड रहेको; जुन लेखक र अनुवादकबिचमा बराबरी बाँडिने ।
- कन्नड भारतीय राज्य कर्नाटकमा बोलिने भाषा हो । यो भाषा करिब छ करोड ५० हजारले बोल्छन् ।
- यसअघि सन् २०२२ मा भारतीय लेखिका गीताञ्जली श्रीको ‘टम्व अफ स्यान्ड’ ले इन्टरनेसनल बुकर पुरस्कार जितेको थियो । सो पुस्तक डेजी रोकवेलले हिन्दीबाट अङ्ग्रेजीमा अनुवाद गरेकी थिइन् ।
७. सरकारले कुन निकाय अन्तर्गत राष्ट्रिय अनुसन्धान तथा विकास परिषद् स्थापना गर्ने निर्णय गरेको छ ?
➤ राष्ट्रिय योजना आयोग
- सरकारले २०८२ कात्तिक महिनाभित्र राष्ट्रिय अनुसन्धान तथा विकास परिषद् स्थापना गर्ने निर्णय गरेको ।
- २०८२ जेठ ५ गते बसेको मन्त्रीपरिषद् बैठकले यो कार्ययोजना स्वीकृत गरेको ।
- उच्चस्तरीय आर्थिक सुधार सुझाव आयोग, २०८१ को सुझाव कार्यान्वयनका लागि तयार पारिएको आर्थिक सुधार कार्यान्वयन कार्ययोजना, २०८२ मन्त्रीपरिषद्ले स्वीकृत गरेको ।
- परिषद्मा नास्ट, नार्क, राष्ट्रिय स्वास्थ्य अनुसन्धान केन्द्र, राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, विश्वविद्यालय, नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठान, निजी क्षेत्र, विद्युत् समूहबाट सदस्य रहने । यसको सहजीकरण प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीपरिषद्को कार्यालयले गर्ने कार्ययोजनामा उल्लेख ।
८. नेपालमा हाल चरा प्रजातिको सङ्ख्या कति पुगेको छ ?
➤ ९००
- ९०० औँ चरा : छोटो पुच्छ«े समुद्री (सर्ट टेल्ड सियरवाटर) नामक फिरुते चरा ।
- सम्तरीको हनुमाननगर कङ्कालिनी नगरपालिका स्थित कोशी बाँध जलाशयमा पौडी खेलिरहेको अवस्थामा देखिएको ।
- यो नेपालका लागि नयाँ प्रजाति मात्र नभएर समुद्रमा पाइने चराको परिवारको पहिलो रेकर्ड भएको बताइएको ।
- सो चरा विसं २०८२ वैशाख २० मा देखिएको ।
९. नेपाल राष्ट्र बैङ्कको १८ औँ गभर्नरमा कसलाई नियुक्त गरियो ?
➤ डा. विश्वनाथ पौडेल
- वि.सं. २०८२ जेठ ६ को मन्त्रीपरिषद् बैठकले पौडेललाई गभर्नरमा नियुक्त गरेको ।
- उहाँ राष्ट्रिय योजना आयोगका पूर्वउपाध्यक्ष पनि हुनुहुन्छ ।
- डा. पौडेल २०७८ श्रावण १२ गते राष्ट्रिय योजना आयोगको उपाध्यक्ष नियुक्त हुनुभएको थियो ।
- डा. पौडेलले अमेरिकास्थित ‘युनिभर्सिटी अफ क्यालिफोर्निया बर्कले’बाट अर्थशास्त्रमा विद्यावारिधि गर्नुभएको ।
- चीनको साँघाइस्थित एक विश्वविद्यालयबाट इन्जिनियरिङमा स्नातक तहको अध्ययनसमेत गर्नुभएका गभर्नर पौडेल चीन र अमेरिकाको अर्थतन्त्र समाज र इतिहासका अध्येता पनि हुनुहुन्छ ।
१०. बुटवल उपमहानगरपालिका र मुस्ताङको घरपझोङ गाउँ पालिकाबिच आपसी सहकार्य र धार्मिक पर्यटन प्रवर्धनमा जोड दिँदै भगिनी सम्बन्ध कहिले कायम भएको हो ?
➤ वि.सं. २०८२ जेठ ८
११. अन्तर्राष्ट्रिय मुद्राकोषका अनुसार विश्वको चौथो ठुलो अर्थतन्त्र भएको मुलुक कुन बनेको छ ?
➤ भारत
- आईएमएफले सन् २०२५ मेमा प्रकाशित गरेको प्रतिवेदन अनुसार भारत जापानलाई उछिनेर विश्वको चौथो ठुलो अर्थतन्त्र बनेको ।
आइएमएफका अनुसार विश्वका प्रमुख पाँच अर्थतन्त्र:
- अमेरिका ३०.५१ अमे.ड
- चीन १९.२३ अमेड
- जर्मनी ४.७४ अमेड
- भारत ४.१८७ अमेड
- जापान ४.१८६ अमेड
- यी राष्ट्रपश्चात् क्रमशः बेलायत, फ्रान्स र इटाली रहेका ।
- ठुलो जिडिपीले देशसँग बढी आर्थिक स्रोत छन् भन्ने देखाउँछ ।
१२. नेपाल खानेपानी संस्थानको अध्यक्षमा कसलाई नियुक्त गरियो ?
➤ डा. ढुण्डीराज भट्टराई
- नेपाल खानीपानी संस्थान ऐन, २०४६ बमोजिम नियुक्त गरिएको ।
- २०८२ जेठ १२ को मन्त्रीपरिषद्को निर्णय अनुरूप नियुक्त ।
- कार्यकाल : तीन वर्ष ।
१३. नेपाल विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको कार्यकारी सदस्यमा कहिले निर्वाचित भएको हो ?
➤ सन् २०२५ मे
- स्विट्जरल्यान्डको जेनेभामा सम्पन्न सङ्गठनको ७८ औँ महासभाका क्रममा नेपाल दक्षिण पूर्वी एसिया क्षेत्रबाट सदस्यमा सर्वसम्मान भएको ।
- नेपाल अब तीन वर्ष सङ्गठनको कार्य समितिमा रहने ।
१४. अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली युवा उद्यमी महासङ्घले कसको अध्यक्षतामा बागमती प्रदेश कमिटी गठन गरेको हो ?
➤ कृष्ण खतिवडा
- विसं २०८२ जेठ ३ मा कृष्ण खतिवडाको अध्यक्षतामा प्रदेश कमिटी गठन गरेको ।
- कार्यसमितिमा वरिष्ठ उपाध्यक्ष अमिर बगाले र महासचिव अङ्कितराज पाण्डे चयन भएका ।
- विदेशमा मात्र सञ्जाल रहेको फिनेले बागमती प्रदेशमा आफ्नो सञ्जाल विस्तार गरेर नेपालमा रहेका युवा उद्यमीहरूलाई जोड्ने पहिलो खुड्किलो तयार गरेको ।
१५. नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले विद्युत् खपत तथा नियमित महसुल भुक्तानीलाई आधार मानी छनोट गरेको उत्कृष्ट उपभोक्ताको सूचीमा पर्न सफल १० कम्पनी कुन कुन हुन् ?
➤ सर्वोत्तम स्टिल लिमिटेड, विजयश्री स्टिल्स लिमिटेड, गोयल इस्पात प्रालि, आरती स्ट्रिप्स प्रालि, प्रिमियर स्टिल प्रालि, श्री स्टिल्स प्रालि, होङ्सी सिमेन्ट प्रालि, हुलास वायर इन्डस्ट्रिज लिमिटेड, स्वस्तिक रोलिङ मिल्स र जगदम्बा वायर्स प्रालि
१६. सिंहदरबारमा मेलम्चीको शुद्ध खानेपानी वितरण कार्यको शुभारम्भ कहिले गरियो ?
➤ वि.सं. २०८२ जेठ ५
- खानेपानी मन्त्री प्रदीप यादवद्वारा सिंहदरबारमा शुद्ध खानेपानी वितरण कार्यको शुभारम्भ गरिएको ।
१७. गौतम वुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति पुरस्कारको स्थापना कहिले भएको हो ?
➤ वि.सं. २०६२
- (प्रत्येक पाँच–पाँच वर्षमा प्रदान गरिने गौतम बुद्ध
- अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति पुरस्कार पहिलो पटक विसं २०६५ बुद्ध पूर्णिमाका दिन प्रदान गरिएको ।)
प्रस्तुतकर्ता : टङ्क केसी
