संयुक्त राष्ट्रसंघका मानव अधिकारसम्बन्धी नौ ठूला महासन्धि
- के हुन् मानव अधिकारका नौ ठूला महासन्धिहरू (Core Human Rights Treaties)? संयुक्त राष्ट्रसंघको पहलमा मानव अधिकारका विभिन्न पक्षहरूको संरक्षण, प्रवर्द्धन र अनुगमनका लागि जारी गरिएका प्रमुख विश्वव्यापी सन्धिहरू
मानव अधिकारका नौ ठूला महासन्धिहरूको संक्षिप्त विवरण:
| क्रम | महासन्धिको नाम | सारसंक्षेप |
|
१.
|
सबै किसिमका जातीय भेदभाव उन्मूलन गर्ने सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि (International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination - ICERD)
|
जाति, वर्ण, वंश वा राष्ट्रिय/जातीय उत्पत्तिका आधारमा गरिने सबै प्रकारका भेदभाव र बहिष्कारलाई उन्मूलन गरी समानता कायम गर्न सन् १९६५ डिसेम्बर २१ मा पारित गरिएको महासन्धि हो। |
|
२.
|
नागरिक तथा राजनीतिक अधिकार सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिज्ञापत्र (International Covenant on Civil and Political Rights - ICCPR)
|
व्यक्तिहरूको जीवनको अधिकार, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता, विचार तथा अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता, धार्मिक स्वतन्त्रता, भेला हुने अधिकार र निष्पक्ष सुनुवाइजस्ता नागरिक तथा राजनीतिक अधिकारहरूको प्रत्याभूति गर्दछ। |
|
३.
|
आर्थिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक अधिकार सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिज्ञापत्र (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights - ICESCR)
|
नागरिकहरूको काम गर्ने अधिकार, उपयुक्त जीवनस्तर, आवास, खाद्य सुरक्षा, स्वास्थ्य, शिक्षा र सांस्कृतिक जीवनमा सहभागिताजस्ता आर्थिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक अधिकारहरू सुनिश्चित गर्दछ। |
|
४.
|
महिलाविरुद्ध हुने सबै किसिमका भेदभाव उन्मूलन सम्बन्धी महासन्धि (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women - CEDAW)
|
महिलामाथि हुने लैंगिक विभेद, यौन हिंसा र असमानतालाई उन्मूलन गर्दै राज्यका राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक क्षेत्रमा पुरुषसरह समान अधिकारको ग्यारेन्टी गर्दछ। |
|
५.
|
यातना तथा अन्य क्रूर, अमानवीय वा अपमानजनक व्यवहार वा सजाय विरुद्धको महासन्धि (Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment - CAT)
|
थुनामा रहेका वा हिरासतका व्यक्तिहरूलाई दिइने कुनै पनि प्रकारको शारीरिक वा मानसिक यातना, क्रूर तथा अपमानजनक व्यवहारलाई पूर्ण रूपमा रोक्न र दण्डनीय बनाउन सन् १९८४ मा जारी गरिएको महासन्धि हो। |
|
६.
|
बाल अधिकार सम्बन्धी महासन्धि (Convention on the Rights of the Child - CRC)
|
१८ वर्षमुनिका सम्पूर्ण बालबालिकाको जीवन रक्षा, विकास, संरक्षण, र सहभागितासम्बन्धी समग्र बाल अधिकारहरूको प्रत्याभूति गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय दस्तावेज हो। |
|
७.
|
सबै आप्रवासी कामदारहरू र तिनका परिवारका सदस्यहरूको अधिकारको संरक्षण सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि (International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families - CMW)
|
वैदेशिक रोजगारमा रहेका आप्रवासी श्रमिकहरू तथा तिनका परिवारका सदस्यहरूको मानव अधिकार, श्रम अधिकार र शोषणविरुद्धको संरक्षणलाई सुनिश्चित गर्न सन् १९९० मा पारित गरिएको हो। |
|
८.
|
अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको अधिकार सम्बन्धी महासन्धि (Convention on the Rights of Persons with Disabilities - CRPD)
|
अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूलाई अरू सरह समान आधारमा सम्पूर्ण मानव अधिकार र मौलिक स्वतन्त्रताको निर्बाध उपभोग गर्न पाउने वातावरण (जस्तै: पहुँचयुक्तता, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी) बनाउने उद्देश्यले ल्याइएको हो। |
|
९.
|
बलपूर्वक बेपत्ता पारिएका सबै व्यक्तिहरूको संरक्षण सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि (International Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearance - CED)
|
कसैलाई पनि राज्यका प्रतिनिधि वा अख्तियारप्राप्त व्यक्तिहरूबाट बलपूर्वक बेपत्ता पार्ने कार्यबाट संरक्षण गर्न र यस्ता कार्यलाई अपराधको रूपमा स्थापित गर्न सन् २००६ मा जारी गरिएको महासन्धि हो। |
मानव अधिकारका नौ ठूला महासन्धिहरू (Core Human Rights Treaties) हरुको पारण मिति तथा नेपालले अनुमोदन/सम्मिलन:
| क्रम |
महासन्धिको नेपाली नाम (अंग्रेजी नाम - संक्षिप्त रूप)
|
पारण मिति र नेपालले अनुमोदन/सम्मिलन गरेको मिति
|
|---|---|---|
|
१.
|
सबै किसिमका जातीय भेदभाव उन्मूलन गर्ने सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि (International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination - ICERD)
|
|
|
२.
|
नागरिक तथा राजनीतिक अधिकार सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिज्ञापत्र (International Covenant on Civil and Political Rights - ICCPR)
|
|
|
३.
|
आर्थिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक अधिकार सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिज्ञापत्र (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights - ICESCR)
|
|
|
४.
|
महिलाविरुद्ध हुने सबै किसिमका भेदभाव उन्मूलन सम्बन्धी महासन्धि (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women - CEDAW)
|
|
|
५.
|
यातना तथा अन्य क्रूर, अमानवीय वा अपमानजनक व्यवहार वा सजाय विरुद्धको महासन्धि (Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment - CAT)
|
|
|
६.
|
बाल अधिकार सम्बन्धी महासन्धि (Convention on the Rights of the Child - CRC)
|
|
|
७.
|
सबै आप्रवासी कामदारहरू र तिनका परिवारका सदस्यहरूको अधिकारको संरक्षण सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि (International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families - CMW)
|
|
|
८.
|
अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको अधिकार सम्बन्धी महासन्धि (Convention on the Rights of Persons with Disabilities - CRPD)
|
|
|
९.
|
बलपूर्वक बेपत्ता पारिएका सबै व्यक्तिहरूको संरक्षण सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि (International Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearance - CED)
|
|
