के के छ त नेपाल सरकार कार्य विभाजन नियमावली, २०८३ मा?
- पूरा नाम: नेपाल सरकार (कार्य विभाजन) नियमावली, २०८३
- जारी गर्ने निकाय: नेपाल सरकार, मन्त्रिपरिषद्
- कानूनी आधार: नेपालको संविधानको धारा ८२ को उपधारा (१) ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी बनाइएको,
- राजपत्रमा प्रकाशित मिति: २०८३/०१/३
- प्रारम्भ: यो नियमावली तुरुन्त प्रारम्भ हुने व्यवस्था,
- खारेजी: यसले नेपाल सरकार (कार्य विभाजन) नियमावली, २०७४ लाई खारेज गरेको,
मुख्य संवैधानिक तथा प्रशासनिक प्रावधानहरू:
- मन्त्रालयको परिभाषा: यस अन्तर्गत नेपाल सरकारका मन्त्रालयहरू र प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय समेत पर्दछन्,
- मन्त्रीको जिम्मेवारी: तोकिएको कार्य सम्पादन गर्ने वा गराउने अन्तिम जिम्मेवारी र उत्तरदायित्व सम्बन्धित मन्त्रीको हुने,
- प्रधानमन्त्रीको अधिकार: प्रधानमन्त्रीले कुनै पनि मन्त्रीलाई एक वा एकभन्दा बढी मन्त्रालयको कार्यभार सुम्पन सक्ने, मन्त्रालयको केही काम आफैँले हेर्ने वा अन्य मन्त्रीलाई तोक्न सक्ने अधिकार राख्नुहुन्छ,
- कार्य हेरफेर: मन्त्रिपरिषद्ले राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी कुनै पनि मन्त्रालयको काममा हेरफेर गर्न सक्छ,
नेपाल सरकारका मन्त्रालयहरू (अनुसूची–१ बमोजिम १८ वटा)
|
क्र.सं.
|
मन्त्रालयको नाम
|
|---|---|
|
१.
|
प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय
|
|
२.
|
अर्थ मन्त्रालय
|
|
३.
|
उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय
|
|
४.
|
ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय
|
|
५.
|
कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय
|
|
६.
|
कृषि, वन तथा वातावरण मन्त्रालय
|
|
७.
|
गृह मन्त्रालय
|
|
८.
|
परराष्ट्र मन्त्रालय
|
|
९.
|
पूर्वाधार विकास मन्त्रालय
|
|
१०.
|
भूमि व्यवस्था, सहकारी, संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय
|
|
११.
|
महिला, बालबालिका, लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय
|
|
१२.
|
युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालय
|
|
१३.
|
रक्षा मन्त्रालय
|
|
१४.
|
विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय
|
|
१५.
|
शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय
|
|
१६.
|
सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय
|
|
१७.
|
संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय
|
|
१८.
|
स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय
|
कार्य विभाजनका केही प्रमुख क्षेत्रहरू (अनुसूची–२)
|
क्र.सं.
|
मन्त्रालयको नाम
|
कार्य विभाजनका केही प्रमुख क्षेत्रहरू
|
|---|---|---|
|
१.
|
प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय
|
मन्त्रिपरिषद् सम्बन्धी, शासन व्यवस्थाको निर्देशन र नियन्त्रण, राष्ट्रिय सुरक्षा, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, मानव अधिकार, सूचना प्रविधि, डिजिटल शासन र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI)
|
|
२.
|
अर्थ मन्त्रालय
|
आर्थिक तथा वित्तीय नीति, बजेट तर्जुमा, केन्द्रीय बैंक र बैंकिङ नियमन, राजस्व प्रशासन, वैदेशिक ऋण तथा अनुदान
|
|
३.
|
उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय
|
औद्योगिक नीति, वैदेशिक लगानी, खानी तथा खनिज, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, उपभोक्ता हक संरक्षण र पेट्रोलियम पदार्थको आपूर्ति
|
|
४.
|
ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय
|
जलस्रोत र ऊर्जा विकास, नदी बेसिन योजना, सिँचाइ प्रणाली र विद्युत् व्यापार
|
|
५.
|
कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय
|
संघीय विधेयक तथा अध्यादेश तर्जुमा, कानूनी परामर्श, नेपाल राजपत्रको सम्पादन, र सन्धि सम्झौताको अभिलेख
|
|
६.
|
कृषि, वन तथा वातावरण मन्त्रालय
|
कृषि तथा खाद्य सुरक्षा, वन तथा वन्यजन्तु संरक्षण, वातावरण संरक्षण र जलवायु परिवर्तन सम्बन्धी कार्य
|
|
७.
|
गृह मन्त्रालय
|
आन्तरिक सुरक्षा र शान्ति सुव्यवस्था, नागरिकता, राहदानी (परराष्ट्रसँगको समन्वयमा), अपराध नियन्त्रण र विपद् व्यवस्थापन
|
|
८.
|
परराष्ट्र मन्त्रालय
|
परराष्ट्र नीति, कूटनीतिक सम्बन्ध, अन्तर्राष्ट्रिय सीमा सम्बन्ध, राहदानी र कूटनीतिक आचारसंहिता
|
|
९.
|
पूर्वाधार विकास मन्त्रालय
|
यातायात (सडक तथा रेल) विकास, सहरी विकास, आवास र खानेपानी तथा सरसफाइ
|
|
१०.
|
भूमि व्यवस्था, सहकारी, संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय
|
भू–उपयोग नीति, सहकारी नियमन, संघीय शासन प्रणाली र निजामती सेवाको सञ्चालन
|
|
११.
|
महिला, बालबालिका, लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय
|
महिला र बालबालिका संरक्षण, सामाजिक सुरक्षा भत्ता व्यवस्थापन, र लैंगिक हिंसा नियन्त्रण
|
|
१२.
|
युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालय
|
युवा विकास, श्रम तथा आन्तरिक रोजगार, र वैदेशिक रोजगार व्यवस्थापन
|
|
१३.
|
रक्षा मन्त्रालय
|
राष्ट्रिय सुरक्षा नीति र नेपाली सेनाको गठन तथा परिचालन
|
|
१४.
|
विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय
|
वैज्ञानिक अनुसन्धान, नवप्रवर्तन (Innovation) नीति, र आणविक ऊर्जा सम्बन्धी कार्य
|
|
१५.
|
शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय
|
शिक्षा नीति, विश्वविद्यालयहरू, र राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय खेलकुद विकास
|
|
१६.
|
सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय
|
दूरसञ्चार, रेडियो, टेलिभिजन, छापाखाना, र साइबर सुरक्षाको नीतिगत पक्ष
|
|
१७.
|
संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय
|
संस्कृति तथा सम्पदा संरक्षण, पर्यटन प्रवद्र्धन, र नागरिक उड्डयन (हवाई सुरक्षा)
|
|
१८.
|
स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय
|
स्वास्थ्य नीति, अस्पताल सञ्चालन, औषधि नियमन, जनस्वास्थ्य र खाद्य स्वच्छता
|
- नेपाल सरकार (कार्य विभाजन) नियमावली, २०८३ ले बदलिँदो वैश्विक परिवेश, प्रविधिमा आएको परिवर्तन र आधुनिक प्रशासनिक आवश्यकताहरूलाई सम्बोधन गर्न केही नयाँ र समसामयिक विषयहरूलाई प्राथमिकताका साथ समावेश गरेको;
| मुख्य क्षेत्र / विषय | विस्तृत विवरण (नियमावलीमा समावेश गरिएका नयाँ तथा समसामयिक कार्यहरू) |
| १. सूचना प्रविधि, डिजिटल शासन र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) |
यस नियमावलीले आधुनिक प्रविधिलाई शासन व्यवस्थाको अभिन्न अङ्गको रूपमा स्वीकार गर्दै प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय अन्तर्गत निम्न महत्त्वपूर्ण कार्यहरू तोकेको छ:
|
| २. जलवायु परिवर्तन र हरित अर्थतन्त्र |
वातावरण संरक्षण र विश्वव्यापी जलवायु चुनौतीलाई सम्बोधन गर्न कृषि, वन तथा वातावरण मन्त्रालयलाई विशिष्ट कार्यहरू सुम्पिएको छ:
|
| ३. आधुनिक उद्योग र नवप्रवर्तन (Innovation) |
परम्परागत उत्पादन प्रणालीबाट माथि उठेर आधुनिक औद्योगिक विकासका लागि निम्न नयाँ क्षेत्रहरू पहिचान गरिएका छन्:
|
| ४. सामाजिक समावेशीकरण र लैंगिक पहिचान |
सामाजिक न्याय र समावेशीकरणको क्षेत्रमा यस नियमावलीले शब्दावली र कार्यक्षेत्रमा नै स्पष्ट परिवर्तन ल्याएको छ:
|
| ५. आधुनिक यातायात र पूर्वाधार |
पूर्वाधार विकासमा परम्परागत सडक बाहेकका आधुनिक विकल्पहरूलाई समेटिएको छ:
|
| ६. स्वास्थ्य र खाद्य सुरक्षाको नयाँ आयाम |
|
नेपाल सरकार (कार्य विभाजन) नियमावली: २०७४ र २०८३ बीचको तुलना:
|
तुलनाको आधार
|
कार्य विभाजन नियमावली, २०७४
|
कार्य विभाजन नियमावली, २०८३
|
|---|---|---|
|
राजपत्रमा प्रकाशित मिति
|
२०७४/११/११
|
२०८३/०१/३०
|
|
संवैधानिक आधार
|
नेपालको संविधानको धारा ८२ को उपधारा (१)
|
नेपालको संविधानको धारा ८२ को उपधारा (१)
|
|
मन्त्रालयको संख्या
|
प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय सहित २२ वटा
|
प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय सहित १८ वटा
|
|
मन्त्रालयको संरचना
|
साविकका मन्त्रालयहरू छरिएका (जस्तै: भौतिक पूर्वाधार, सहरी विकास र खानेपानी छुट्टाछुट्टै)
|
मन्त्रालयहरूको मर्जर र पुनर्गठन (जस्तै: पूर्वाधार विकास मन्त्रालयमा भौतिक पूर्वाधार, सहरी विकास र खानेपानी गाभिएको)
|
|
प्रधानमन्त्री कार्यालयको कार्यक्षेत्र
|
मन्त्रिपरिषद्, राष्ट्रिय सुरक्षा र भ्रष्टाचार नियन्त्रण जस्ता परम्परागत कार्यहरू
|
परम्परागत कार्यका साथै AI, साइबर सुरक्षा, डाटा सुरक्षा र डिजिटल शासन जस्ता आधुनिक विषय थप,
|
|
नयाँ शब्दावलीको प्रयोग
|
'कृषि तथा पशुपक्षी' र 'वन तथा वातावरण' छुट्टाछुट्टै
|
'खाद्य स्वच्छता' (स्वास्थ्यसँग), 'नवप्रवर्तन' (विज्ञानसँग) र 'लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक' मन्त्रालयको नाममै समावेश,
|
|
आधुनिक प्रविधि र AI
|
स्पष्ट नीति र कार्य विभाजनको अभाव
|
एआई (AI) र डाटा गभर्नेन्सलाई प्रधानमन्त्री कार्यालय अन्तर्गत राखिएको,
|
|
यातायातको नयाँ माध्यम
|
रेल, मेट्रो रेल सम्बन्धी सामान्य उल्लेख
|
पोड वे (Podway), स्काई रेल (Sky Rail), स्काई ट्रलीबस र जलमार्ग सम्बन्धी विशिष्ट कार्यहरू समावेश,
|
|
अर्थतन्त्रको नयाँ स्वरूप
|
परम्परागत आर्थिक नीति
|
चक्रीय अर्थतन्त्र (Circular Economy), हरित अर्थतन्त्र र कार्बन व्यापार जस्ता नवीन अवधारणा समावेश,
|
|
खारेजी
|
यसले नेपाल सरकार (कार्य विभाजन) नियमावली, २०७२ लाई खारेज गरेको,
|
यसले नेपाल सरकार (कार्य विभाजन) नियमावली, २०७४ लाई खारेज गरेको,
|
