लोक सेवा तयारी सामग्री: वस्तुगत प्रश्नोत्तर (११ कात्तिक २०८३, बुधबार)
१. तेस्रो संस्करणको नेपाल प्रिमियर लिग (एनपिएल), २०२६ को आयोजना मिति कुन हो ?
➤ सन् २०२६ अक्टोबर २६–नोभेम्बर २१
- स्थान : अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रङ्गशाला, कीर्तिपुर
- उद्घाटन : प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहद्वारा ।
- सहभागी टोली : ८
- पहिलो खेल : लुम्बिनी लायन्स र सुदूरपश्चिम रोयल्स (लुम्बिनी लायन्स विजयी)
- कुल खेल : ३२
- सन् २०२६ अक्टोबर १६ मा आइसिसीले एनपिएललाई ‘लिस्ट ए टी२०’ को मान्यता प्रदान गरेको ।
- यस संस्करणमा पहिलोपल्ट डिआरएस प्रणालीको सुरुवात भएको ।
- पहिलो संस्करण : सन् २०२४ नोभेम्बर ३० डिसेम्बर २१ विजेता : जनकपुर बोल्ट्स, उपविजेता : सुदूरपश्चिम रोयल्स
- दोस्रो संस्करण : सन् २०२५ नोभेम्बर १७ डिसेम्बर १३
- विजेता : लुम्बिनी लायन्स, उपविजेता : सुदूरपश्चिम रोयल्स
२. विश्व भोकमरी सूचकाङ्क २०२६ अनुसार नेपाल कति औँ स्थानमा रहेको छ ?
➤ ७२ औँ
- कुल १२२ देशमध्ये नेपाल १४.५ अङ्कसहित ७२ औँ स्थानमा रहँदै मध्यम श्रेणीमा सूचीकृत भएको ।
- पाँच वर्षमुनिका बालबालिकामा पुड्कोपन सन् २००० को ५५.९ प्रतिशतबाट हाल २६.२ प्रतिशतमा सीमित भएको ।
- गणनाका चार सूचक : अपर्याप्त क्यालोरी सेवन, उमेर अनुसार उचाइ कम हुनु (पुड्कोपन), उचाइ अनुसार तौल कम हुनु (ख्याउटेपन) र पाँच वर्षमुनिको बाल मृत्युदर समावेश गरिएको ।
- विश्वको औसत १८.१ अङ्क रहँदा दक्षिण एसियाको क्षेत्रीय औसत २३.५ अङ्क रहेकाले यस क्षेत्रमा भोकमरीको समस्या विश्व औसतभन्दा बढी गम्भीर देखिएको ।
३. सन् २०२७ मा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष र विश्व बैङ्क समूहको ‘बोर्ड अफ गभर्नर्स’ को अध्यक्षता कुन देशले समाल्ने भएको छ ?
➤ पाकिस्तान
- थाइल्यान्डको बैङ्ककमा आयोजित बैठकबाट पाकिस्तानका आर्थिक मामिला मन्त्री एवम् विश्व बैङ्कका गभर्नर अहद खान चीमा आगामी अध्यक्षका रूपमा चयन भएका ।
- ड्ब्ल्युबिजीआईएमएफको वार्षिक बैठक थाइल्यान्डको बैङ्ककमा अक्टोबर १२ देखि १८ सम्म आयोजना भएको ।
- विश्व अर्थतन्त्रका समसामयिक चुनौतीमाथि छलफल गर्न १९१ देशका गभर्नर तथा नीति निर्मातासहित १५ हजारभन्दा बढी प्रतिनिधिको सहभागिता रहेको ।
४. ७१ औँ प्रहरी दिवसका अवसरमा ‘सर्वोत्कृष्ट अपराध अनुसन्धानकर्ता पुरस्कार’ कसलाई प्रदान गरियो ?
➤ सुवास भट्ट (प्रहरी नायब उपरीक्षकडिएसपी)
- फौजदारी अपराधको वस्तुनिष्ठ तथा वैज्ञानिक अनुसन्धानमा उत्कृष्ट कार्यसम्पादन र व्यावसायिक निष्ठा प्रदर्शन गरेबापत सो पुरस्कार प्रदान गरिएको ।
- २०८२ फागुन महिना बागमती प्रदेशकै सर्वोत्कृष्ट प्रहरी घोषित भएका ।
- गोरखा जिल्ला निवासी भट्ट वि.सं. २०७० मा प्रहरी निरीक्षक (इन्स्पेक्टर) पदबाट नेपाल प्रहरी सेवामा प्रवेश गरेका ।
५. हालै अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आइसिसी) बाट आधिकारिक मान्यताप्राप्त गर्न सफल नेपालको घरेलु क्रिकेट प्रतियोगिता कुन हो ?
➤ नेपाल प्रिमियर लिग (एनपिएल)
- वि.सं. २०८३ असोज ३० (सन् २०२६ अक्टोबर १६) गते क्यानद्वारा प्रेस विज्ञप्ति जारी गरी आइसिसीबाट मान्यता पाएको जानकारी दिइएको ।
- आइसिसीको मान्यताले नेपाली क्रिकेटको विकास, विस्तार र अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानलाई सुदृढ बनाउन सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको ।
- आगामी मङ्सिर पहिलो हप्ता काठमाडौँमा आइसिसीको एसिया सम्मेलन आयोजना गर्ने तय भएको ।
- एसिया सम्मेलनमा सहभागी अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधिहरूले एनपीएलको फाइनलसहित दुई खेल प्रत्यक्ष अवलोकन गर्ने बताइएको ।
६. लन्डनस्थित नेचुरल हिस्ट्री म्युजियमद्वारा प्रदान गरिने प्रतिष्ठित ‘वाइल्ड लाइफ फोटोग्राफर अफ दी इयर २०२६’ को उपाधि विजेता फोटोग्राफर को हुन् ?
➤ फेडेरिको भेरोनेसी
- नामिबियाको हुब नदी उपत्यकामा मृत बच्चालाई सुँड र दाह्राको बिचमा च्यापेर हिँडिरहेको पोथी हात्तीको भावुक दृश्य कैद गरिएको तस्बिरका लागि इटालियन फोटोग्राफर भेरोनेसीले सो अवार्ड जितेका ।
- विगत २० वर्ष लामो वन्यजन्तु फोटोग्राफी यात्रामा यो घटना सबैभन्दा हृदयविदारक भएको फोटोग्राफरले बताएका ।
- लन्डनस्थित नेचुरल हिस्ट्री म्युजियमद्वारा सन् १९६५ देखि यो प्रतिष्ठित अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता नियमित आयोजना हुँदै आएको ।
७. विश्व प्राकृतिक प्रकोप नियन्त्रण दिवस कहिले मनाउने गरिन्छ ?
➤ अक्टोबर १३
- सन् २०२६ को नारा : उत्थानशीलताको सुरुवात घरबाटै हुन्छ ।
- घर तथा आवासलाई सुरक्षित, किफायती र स्थानीय विपत् जोखिम सामना गर्न सक्षम बनाउने लक्ष्य लिइएको ।
- अनियन्त्रित मानवीय क्रियाकलाप, प्राकृतिक स्रोतको अविवेकी प्रयोग र जलवायु परिवर्तनले विपत्को जोखिम थप बढाएको ।
- जटिल भूबनोट, भौगोलिक विविधता र फरक हावापानीका कारण नेपाल भूकम्प, बाढी तथा पहिरो जस्ता प्राकृतिक विपत्तिको उच्च जोखिममा रहेको ।
८. अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) को ‘विश्व आर्थिक परिदृश्य’ प्रतिवेदन अनुसार सन् २०२६ मा नेपालको आर्थिक वृद्धिदर कति प्रतिशत रहने प्रक्षेपण गरिएको छ ?
➤ ३.६ प्रतिशत
- आईएमएफले सन् २०२६ मा नेपालको आर्थिक वृद्धिदर ३.६ प्रतिशत र सन् २०२७ मा ३.७ प्रतिशत रहने प्रक्षेपण गरेको ।
- सन् २०२५ को अनुमानित ४.४ प्रतिशतको तुलनामा आगामी दुई वर्ष नेपालको आर्थिक विस्तार सुस्त भई ४ प्रतिशतभन्दा तल नै रहने जनाइएको ।
- सन् २०२६ मा महँगीको दबाब केही कम भए पनि सन् २०२७ मा उपभोक्ताले पुन: मूल्यवृद्धिको सामना गर्नुपर्ने सङ्केत देखिएको ।
- पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि र अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्ति शृङ्खलाको अवरोधले नेपाल जस्तो आयातमा निर्भर अर्थतन्त्र प्रभावित हुन सक्ने प्रतिवेदनले जनाएको ।
९. विश्व मानसिक स्वास्थ्य दिवस कहिले मनाउने गरिन्छ ?
➤ अक्टोबर १०
- सन् २०२६ को नारा : जीवन्त अनुभवको सुनुवाइ : वास्तविक आवाज, वास्तविक परिवर्तन ।
- विश्व मानसिक स्वास्थ्य महासङ्घको पहलमा सन् १९९२ देखि सुरु भई सन् १९९४ देखि विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको सहकार्यमा वार्षिक नारासहित मनाउन थालिएको ।
- सामाजिक सङ्कोच, नकारात्मक धारणा र विभेदका कारण समस्यामा परेका व्यक्तिहरूले समयमै परामर्श तथा उपचार लिन हिचकिचाउने अवस्थालाई प्रभावकारी ढङ्गले सुधार कार्य अघि बढाउनुपर्ने ।
- मानसिक स्वास्थ्य सेवाको विस्तार, दक्ष जनशक्ति व्यवस्थापन, पूर्वाधार निर्माण र पर्याप्त बजेट विनियोजन गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको ।
१०. प्रतिष्ठित ‘बालोन डी’ओर’ अवार्ड २०२६ विजेता फुटबलर कोको हुन् ?
➤ पुरुषतर्फ : ह्यारी केन (इंग्ल्यान्ड/बायर्न म्युनिख)
- महिलातर्फ : एलेक्सिया पुटेलास (स्पेन/बार्सिलोना)
- सन् २०२६ को विश्वकप फुटबल प्रतियोगितामा ६ गोल गर्दै इंग्ल्यान्डलाई सेमिफाइनलसम्म पुर्याउन केनले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका ।
- स्पेनकी मिडफिल्डर एलेक्सिया पुटेलासले तेस्रोपटक महिला बालोन डी’ओर हात पार्न सफल भएकी ।
११. हालै अन्तरप्रदेश मुख्यमन्त्री सम्मेलनको आयोजना कहिले र कहाँ सम्पन्न भयो ?
➤ वि.सं. २०८३ असोज २७-२८, विराटनगर, कोशी प्रदेश
- आयोजना : कोशी प्रदेश सरकार
- विराटनगर घोषणापत्र जारी ।
- सङ्घीयता कार्यान्वयनमा देखिएका संवैधानिक तथा प्रशासनिक जटिलता समाधान गर्दै प्रदेशको अधिकार सुनिश्चित गर्न साझा धारणा तय गरिएको ।
- आयोजक कोशीसहित मधेश (कृष्णप्रसाद यादव), बागमती (किरण थापामगर), गण्डकी (सुरेन्द्रराज पाण्डे), लुम्बिनी (चेतनारायण आचार्य) र कर्णाली (मङ्गलबहादुर शाही) गरी ६ प्रदेशका मुख्यमन्त्री सहभागी भएका ।
- सुदूरपश्चिम प्रदेशको तर्फबाट प्रमुख सचिव उत्तरकुमार खत्रीको सहभागिता रहेको ।
- सम्मेलनमा प्रदेशहरूका प्रमुख सचिव, प्रदेश योजना आयोगका उपाध्यक्ष र मुख्य न्यायाधिवक्तासहितको टोली सामेल रहेको ।
१२. भैरव पुरस्कार गुठीद्वारा वि.सं. २०८३ को ‘भैरव पुरस्कार’ कसलाई प्रदान गरियो ?
➤ हास्य व्यङ्ग्यकार आरसी. रिजाल (राशि: रु. १,११,१११/)
- भैरव वाङ्मय पुरस्कार : टेकवीर मुखिया (वरिष्ठ चित्रकार)
- पुरस्कार राशि : (राशि: रु. १,११,१११/)
- भैरव प्रतिभा पुरस्कार : स्रष्टा देवीप्रसाद चापागाईं (राशि: रु. ५१ हजार १ सय ११)
१३. नेपाल राष्ट्र बैङ्कको आर्थिक गतिविधिसम्बन्धी वार्षिक प्रतिवेदन अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बागमती प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर कति प्रतिशत रहने अनुमान छ ?
➤ ५.४० प्रतिशत (राष्ट्रिय आर्थिक वृद्धिदर उपभोक्ताको मूल्यमा ३.८५ प्रतिशत रहने अनुमान)
- प्रदेशको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा सेवा क्षेत्रको ७६.५३ प्रतिशत, उद्योग क्षेत्रको १२.२४ प्रतिशत र कृषि क्षेत्रको ११.२३ प्रतिशत योगदान रहेको ।
- समग्र बालीले ढाकेको क्षेत्रफल १.४ प्रतिशत र बाली उत्पादन ७.८ प्रतिशतले घटेको (प्रमुख खाद्यान्नमध्ये जौ सर्वाधिक १३.६ प्रतिशतले बढेको र अन्डा उत्पादन ८.३ प्रतिशतले घटेको) ।
- उद्योगहरूको औसत उत्पादन क्षमता उपयोग बढेर ४१.०८ प्रतिशत (अघिल्लो वर्ष ३७.४९ प्रतिशत) पुगेको र होटेलहरूको औसत अकुपेन्सी ४७.९ प्रतिशत रहेको ।
- प्रदेशमा कुल निक्षेप सङ्कलन ९.७९ प्रतिशत र कर्जा प्रवाह ९.०७ प्रतिशतले बढेको
- (कुल कर्जामध्ये औद्योगिक क्षेत्रमा ३६.८१ प्रतिशत र कृषिमा ३.३ प्रतिशत प्रवाह भएको) ।
- घरजग्गा रजिस्ट्रेसन सङ्ख्या ९.६ प्रतिशतले बढे तापनि सोबापतको राजस्व सङ्कलन १६.८ प्रतिशतले घटेको ।
- कुल विनियोजित ६७ अर्ब ४८ करोड बजेटमध्ये ६८.१८ प्रतिशत (४६ अर्ब रुपियाँ) खर्च भई ३० अर्ब ६७ करोड रुपियाँ राजस्व सङ्कलन भएको ।
प्रस्तुतकर्ता : टङ्क केसी
