नेपाल एक प्राचीन देशको रूपमा
- विभिन्न धर्मशास्त्र र पुराणहरूमा नेपाललाई अत्यन्तै प्राचीन भूमिको रूपमा वर्णन गरिएको छ। करिब १३ करोड वर्षअघि बनेका यहाँका पर्वतशृङ्खला र उपत्यकाहरूमा पछि आएर प्राणीहरूको आकर्षण विशेष रूपमा बढ्दै गएको पाइन्छ।
- पश्चिम नेपालको बुटवल क्षेत्रबाट पाइएको रामापिथेकस मानवको अवशेषले करिब १ करोड वर्षअघि नै नेपालमा मानवको बसोबास सुरु भइसकेको प्रमाण दिन्छ।
- "नेपाल" नामको पहिलो उल्लेख अथर्व परिशिष्टमा पाइन्छ। यसको निर्माण समय निश्चित गर्न नसकिए पनि इसापूर्व ५००–६०० को आसपासमा बनेको मानिन्छ। यसमा नेपाललाई कामरु, विदेह, उदुम्बर, अवन्ती र कैकय देशसँगै राखी चर्चा गरिएको छ।
- बौद्ध ग्रन्थ "मूल सर्वास्तिवाद विनयसंग्रह" मा पनि नेपालको उल्लेख गरिएको छ। यसमा भगवान बुद्धको समयमा उनका चेलाहरू व्यापारीहरूसँगै नेपाल प्रवेश गरेको घटना वर्णन गरिएको छ।
- महाभारतको वनपर्वमा नेपाललाई "विषय" (जिल्ला)को रूपमा वर्णन गरिएको छ। जैन ग्रन्थ "आवश्यक सूत्र" तथा कौटिल्यको अर्थशास्त्र (इ.पू. चौथो शताब्दी) मा पनि नेपालको उल्लेख पाइन्छ।
- भारतीय गुप्त सम्राट समुद्रगुप्तले आफ्नो इलाहाबाद अभिलेखमा नेपाललाई "छिमेकी राज्य"को रूपमा उल्लेख गरेका छन्। त्यसपछि प्रायः सबै ऐतिहासिक स्रोतहरूले नेपाललाई स्वतन्त्र राज्यको रूपमा नै वर्णन गरेका छन्।
- नेपालका शिलालेखहरूमा "नेपाल" शब्दको पहिलो प्रयोग वि.सं. ५६९ को टिस्टुङ अभिलेखमा भेटिन्छ। यसरी नेपाल अत्यन्तै प्राचीन समयदेखि नै "नेपाल" नामले परिचित रहेको स्पष्ट हुन्छ।
- पौराणिक ग्रन्थहरूका अनुसार सत्ययुगमा यसलाई सत्यवती, त्रेतायुगमा तपोवन, द्वापरयुगमा मुक्तिसोपान र कलियुगमा नेपाल भनिन्थ्यो।
