विश्वसम्पदा सूचीमा सूचीकृत नेपालका सम्पदा (स्पष्ट रूपमा पुनर्लेखन)

क) काठमाडौं उपत्यका (सांस्कृतिक सम्पदा)

सन् 1978 मा नेपाल विश्वसम्पदा महासन्धिको सदस्य बनेपछि, काठमाडौं उपत्यकाका अद्वितीय र अनुपम सांस्कृतिक सम्पदाको विश्वव्यापी महत्व, त्यसको अधिकारिकता तथा अविच्छिन्नताका कारण नेपालले UNESCO लाई विश्वसम्पदा सूचीमा राख्न अनुरोध गरेको थियो ।
UNESCO ले नेपालको अनुरोध अनुमोदन गरी काठमाडौं उपत्यकालाई एकै विश्वसम्पदा क्षेत्रका रूपमा सूचीबद्ध गर्‍यो ।

यस अन्तर्गत सात सांस्कृतिक सम्पदा क्षेत्रहरू परेका छन्–

1. काठमाडौं दरबार क्षेत्र

2. पाटन दरबार क्षेत्र

3. भक्तपुर दरबार क्षेत्र

4. स्वयम्भू

5. चाँगुनारायण

6. बौद्ध (बौद्धनाथ)

7. पशुपतिनाथ

नेपाल सरकारले प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन, 2013 को दफा 3 अनुसार यी क्षेत्रहरूलाई फरक–फरक संरक्षित स्मारक क्षेत्रका रूपमा घोषणा गरेको थियो:

• स्वयम्भू (वि.सं. 2036)

• हनुमानढोका, पाटन, भक्तपुर (वि.सं. 2041)

• बौद्ध तथा पशुपति (वि.सं. 2055)

ख) लुम्बिनी – भगवान् बुद्धको जन्मस्थल (विश्वसम्पदा स्थल)

लुम्बिनीलाई भगवान् बुद्धको जन्मस्थलका रूपमा विश्वव्यापी मान्यता छ ।
नेपालले यसलाई UNESCO सूचीमा राख्न सन् 1996 मा औपचारिक अनुरोध गरेको थियो र सन् 1997 मा UNESCO ले यसलाई विश्वसम्पदा सूचीमा समावेश गर्‍यो ।

लुम्बिनीको पवित्र उद्यान, मायादेवी मन्दिर, तथा वरपरका पुरातात्विक अवशेषहरूले यस क्षेत्रलाई बौद्ध धर्म र दर्शनसँग प्रत्यक्षरूपमा जोड्छ, जसले यसलाई विश्वकै महत्वपूर्ण धार्मिक–ऐतिहासिक स्थल बनाउँछ ।

६.२.३.२ विश्वसम्पदा सूचीमा सूचीकृत प्राकृतिक सम्पदा

१. सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज

• स्थापना : २०३२ (सन् 1976)

• मध्यवर्ती क्षेत्र : २०५८ (2002)

• क्षेत्रफल : 1,148 वर्ग कि.मि.

• मध्यवर्ती क्षेत्र : 275 वर्ग कि.मि.

सोलुखुम्बु जिल्लामा अवस्थित यो निकुञ्जमा विश्वकै सर्वोच्च शिखर सगरमाथा (8,848.86 मि.) तथा अन्य 6,000 मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू—ल्होत्से, नुप्से, चोयु, पुमोरी, आमादब्लम आदिले यसलाई अझ मूल्यवान् बनाएका छन् ।

गोको, खुम्बु, छुकुम, नाङ्पा मुख्य चार उपत्यका हुन् ।
गोको ताल र सम्बद्ध क्षेत्रलाई सन् 2007 मा रामसारमा सूचीबद्ध गरिएको छ ।

वनस्पति : गोब्रेसल्ला, धुपी, भोजपत्र, गुराँस आदि
वन्यजन्तु : कस्तूरी मृग, हिमाली भालु, हिउँ चितुवा, थार, घोरल आदि
चराचुरुङ्गी : डाँफे, कालिज, हिमकुखुरा, टुङ्गा, टेमुरलगायत 193 प्रजाति

सन् 1979 देखि UNESCO विश्वसम्पदा सूचीमा समावेश ।

२. चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज

• स्थापना : २०३० (1973)

• मध्यवर्ती क्षेत्र : २०५३ (1996)

• क्षेत्रफल : 952.63 वर्ग कि.मि.

• मध्यवर्ती क्षेत्र : 729.37 वर्ग कि.मि.

चितवन, मकवानपुर, पर्सा र नवलपरासी (पूर्व) को भूभागमा फैलिएको यो निकुञ्ज नेपालकै पहिलो राष्ट्रिय निकुञ्ज हो ।

मुख्य विशेषता :

• चुरे, राप्ती, नारायणी, रियू नदी क्षेत्रमा फैलिएको

• करिब 70% हिस्सा सालको जंगल

• दुर्लभ एकसिङे गैँडा, पाटे बाघ, सुँगुर, गौरिगाई, काठे भालु आदि

• 60 भन्दा बढी स्तनधारी प्रजाति

• 546 भन्दा बढी चराचुरुङ्गी

• घडियाल गोही, अजिङ्गर लगायतका सरीसृप

UNESCO ले सन् 1984 मा चितवनलाई विश्वसम्पदा सूचीमा राखेको हो ।

६.२.३.३ सम्भावित (Tentative) विश्वसम्पदा स्थलहरू

नेपालले सन् 1996 र सन् 2008 मा विभिन्न सम्पदालाई सम्भावित विश्वसम्पदा सूचीमा राखेको छ ।
(लुम्बिनी यसै सूचीबाट 1997 मा स्थायी सूचीमा प्रवेश गरिसकेको थियो।)

हालसम्म सम्भावित सूचीमा रहेका अन्य सम्पदा:

• कीर्तिपुर क्षेत्र

• नुवाकोट दरबार क्षेत्र

• भुर्तीमोड, दैलेख

• तानसेन शहर, पाल्पा

• खोकेना बस्ती

• Mustang को प्राचीन गुफा क्षेत्र