• सन् १९६१ (वि.सं. २०१८) को नेपाल-चीन सीमा सन्धि अनुसार सगरमाथाको चुचुरो (Summit) को रेखाले दुई देशको सिमाना छुट्याउँछ, जसले गर्दा सगरमाथाको दक्षिणी भाग नेपाल र उत्तरी भाग चीनमा पर्दछ,
• नेपालतर्फको सगरमाथाको अवस्थिति: नेपालतर्फ सगरमाथाको दक्षिणी मोहडा (Southern Face) पर्दछ; कोशी प्रदेश, सोलुखुम्बु जिल्ला, खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ मा अवस्थित
  
• चीनतर्फको सगरमाथाको अवस्थिति: सागरमाथाको उत्तरी मोहडा (Northern Face) चीनतर्फ पर्दछ; चीनतर्फ यो हिमाल तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रको सिगात्से (Xigazê) प्रान्त अन्तर्गत पर्ने तिङ्ग्री काउन्टी (Tingri County) मा अवस्थित

महालङ्गुर हिमशृङ्खला

• विश्वकै सबैभन्दा उच्च र महत्वपूर्ण हिमशृङ्खला,
• यो हिमशृङ्खला पूर्वी नेपालको सोलुखुम्बु र संखुवासभा जिल्ला देखि चीनको तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रसम्म फैलिएको,
• विश्वका १४ वटा ८,००० मिटरभन्दा अग्ला हिमालमध्ये ४ वटा मुख्य हिमालहरू यसै शृङ्खलामा पर्दछन्: सगरमाथा (८,८४८.८६ मि.), ल्होत्से (८,५१६ मि.), मकालु (८,४६३ मि.) र चो ओयु (८,२०१ मि.)

८८४८.८६ मि. (२९०३२ फिट)

• वि.सं. २०७७ मंसिर २३ (८ डिसेम्बर २०२०) मा नेपाल र चीनले संयुक्त रूपमा यो नयाँ उचाइ ८,८४८.८६ मिटर भएको घोषणा गरेका,
• यसअघि सन् १९५४ मा "Survey of India"'ले नापेको ८,८४८ मिटरलाई आधिकारिक मानिन्थ्यो,

सन् १८५२

• भारतको सर्वे विभाग (Survey of India) का कर्मचारीहरूले गणितीय गणनाका आधारमा यो पत्ता लगाएका,
• बङ्गाली गणितज्ञ राधानाथ सिख्दरले पहिलो पटक यो विश्वको सबैभन्दा अग्लो हिमाल हो भनी गणना गरेर पुष्टि गरेका,
• अधिकारिक नामकरण भन्दा अघि यसलाई 'Peak XV' (पन्ध्रौँ चुली) नाम दिइएको,

"Peak XV' (पन्ध्रौँ चुली)"

• सन् १८४७ मा सुरु भएको 'Great Trigonometrical Survey'का क्रममा यस हिमालको उचाइ मापन गर्दा यसलाई संकेतका रूपमा 'Peak XV' नाम दिइएको,
• सन् १८५६ मा यसको उचाइ आधिकारिक रूपमा सार्वजनिक नगरुन्जेल यही नाम प्रयोगमा रहेको,
• आधिकारिक (अन्तर्राष्ट्रिय र राष्ट्रिय) नामकरण हुनुभन्दा धेरै अघिदेखि नै स्थानीयस्तरमा यसका आफ्नै नामहरू थिए: चोमोलोङ्मा र झोमोलोङ्मा,

माइकल स्पेन्डर (Michael Spender)

• उनले सन् १९३५ को एभरेष्ट टोही अभियान (Everest Reconnaissance Expedition) का क्रममा सगरमाथाको उचाइ र यसको विशिष्ट भौगोलिक महत्त्वलाई ध्यानमा राख्दै यो नाम दिएका,

मेजर जनरल सर एन्ड्रयू स्कट वाघ (Major General Sir Andrew Scott Waugh)

• सन् १८६५ मा भारतका तत्कालीन सर्वेयर जनरल एण्ड्रयु वाघले आफ्ना पूर्ववर्ती गुरु सर जर्ज एभरेष्टको सम्मानमा यो नाम प्रस्ताव गरेका,
• लण्डनस्थित Royal Geographical Societyले सन् १८६५ मा यसलाई आधिकारिक रूपमा स्वीकार गरेको,

इतिहास शिरोमणि बाबुराम आचार्य

• उनले वि.सं. २०१३ (सन् १९५६) मा यस हिमालको नेपाली नाम 'सगरमाथा' राखेका,
• यस नामको अर्थ: सगर - आकाश र माथा - शिर/टाउको अर्थात्, "आकाशको शिर"

चोमोलोङ्मा' (Chomolungma)

• यसको अर्थ "संसारकी देवी माता" (Mother Goddess of the World) भन्ने हुन्छ, 
• चीनमा पनि यसै नामको आधारमा 'झुमुलाङ्मा' (Qomolangma) भन्ने गरिन्छ,

सन् १९२१ मा

• टोलीको नाम: ब्रिटिस माउन्ट एभरेष्ट टोही अभियान (British Mount Everest Reconnaissance Expedition)
• नेतृत्व: चार्ल्स हवार्ड-बरी (Charles Howard-Bury)
• उद्देश्य: यस अभियानको मुख्य उद्देश्य शिखर चढ्नु भन्दा पनि सगरमाथाको शिखरसम्म पुग्ने बाटो (Route) पत्ता लगाउनु र नक्साङ्कन गर्नु, 
• मार्ग: त्यसबेला नेपाल विदेशीहरूका लागि बन्द रहेकाले यो टोली तिब्बत (उत्तरी मोहडा) तर्फबाट सगरमाथा पुगेको,

'ब्रिटिस माउन्ट एभरेष्ट अभियान १९५३' (British Mount Everest Expedition 1953)

• नेतृत्व: यस दलको नेतृत्व बेलायती सैन्य अधिकारी कर्णेल जोन हन्ट (Colonel John Hunt) ले गरेका, 
• शिखरमा पुग्ने पहिलो आरोहीहरु: यसै टोलीका सदस्य तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा (नेपाल/भारत) र एडमण्ड हिलारी (न्युजिल्याण्ड) ले सन् १९५३ मे २९ का दिन बिहान ११:३० बजे सगरमाथाको शिखरमा पहिलो पटक मानव पाइला राखेका, 
• टोलीको संरचना: यस टोलीमा १३ जना आरोहीहरू, एक जना चिकित्सक र ठूलो संख्यामा शेर्पा सहयोगीहरू रहेका,

सन् १९९० (वि.सं. २०४७) मा

• दल: शाही नेपाली सेनाको आरोहण दल (Royal Nepalese Army Expedition)
• नेतृत्व: लेफ्टिनेन्ट कर्णेल क्षेत्रबहादुर गुरुङ
• विशेषता: यो सगरमाथाको १००औँ सफल आरोहण रहेको र यसै टोलीबाट आङरिता शेर्पाले आफ्नो छैटौँ पटकको सफल आरोहण गरेका,

शेर्पा यूथ एक्स्पिडिसन टिम (Sherpa Youth Expedition Team)

• यो कुनै सरकारी निकाय (सेना वा निजामती) को प्रतिनिधित्व नगरी पूर्ण रूपमा सर्वसाधारण व्यक्तिहरू र विशेषगरी शेर्पा युवाहरूको सक्रियतामा संगठित पहिलो निजी स्तरको अभियान,
•  सुरुवाती दशकहरूमा सगरमाथा आरोहण प्रायः ठूला राष्ट्रिय टोलीहरू (जस्तै: बेलायती, स्विस, वा सरकारी सेनाका टोलीहरू) मार्फत मात्र हुने गर्थ्यो; यो टोलीले सर्वसाधारण र निजी अभियानका लागि बाटो खोलेको मानिन्छ,

पासाङ ल्हामु सगरमाथा आरोहण दल (Pasang Lhamu Everest Expedition)

• आरोहण भएको मिति: वि.सं. २०५० वैशाख १० गते (सन् १९९३ अप्रिल २२)
• नेतृत्व: पासाङ ल्हामु शेर्पा
• ऐतिहासिक उपलब्धि: यसै अभियानमार्फत पासाङ ल्हामु शेर्पा सगरमाथाको शिखरमा पाइला टेक्ने पहिलो नेपाली महिला बन्न सफल भइन्,
• टोलीका अन्य सदस्य: यस टोलीमा पासाङ ल्हामुका साथै सोनाम छिरिङ शेर्पा, ल्हाक्पा फुटी शेर्पा, पेम्बा दोर्जी शेर्पा र आङ छिरिङ शेर्पा जस्ता आरोहीहरू सहभागी,
• शिखरबाट ओर्लिने क्रममा दक्षिण शिखर (South Summit) नजिकै पासाङ ल्हामु शेर्पा र सोनाम छिरिङ शेर्पाको मृत्यु भएको,

वि.सं. २०६८ जेठ ४ गते

• नेतृत्व: नेपाल सरकारका तत्कालीन सचिव सन्तबहादुर पुन
• तत्कालीन मुख्य सचिव लीलामणि पौड्याल र सचिव दुर्गाप्रसाद भट्टराईको व्यवस्थापनमा १५ सदस्यीय टोली सगरमाथा गएको थियो, जसमध्ये ९ जना सफल भएका,
• उद्देश्य: "सुशासन र पर्यटनका लागि निजामती कर्मचारीको सगरमाथा आरोहण" भन्ने मूल नाराका साथ निजामती सेवाको छवि सुधार्न र राष्ट्रिय गौरव बढाउन यो अभियान संचालन गरिएको,

सन् १९४९ (वि.सं. २००६) मा

तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र एडमण्ड हिलारी

• आरोहण मिति: सन् १९५३ मे २९ (वि.सं. २०१० जेठ १६ गते)
• समय: बिहानको ११:३० बजे
• आरोहीहरूको परिचय:
  • तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा: नेपाल (नेपाली/भारतीय मूलका शेर्पा आरोही)
  • एडमण्ड हिलारी: न्युजिल्याण्ड
• आरोहण दल: यो "ब्रिटिस माउन्ट एभरेष्ट अभियान १९५३" को हिस्सा थियो, जसको नेतृत्व कर्णेल जोन हन्टले गरेका,
• आरोहण मार्ग: उनीहरूले सगरमाथाको दक्षिण मोहडा (नेपाल तर्फको बाटो) प्रयोग गरेका,

जुन्को ताबेई (Junko Tabei)

• देश: जापान
• आरोहण मिति: सन् १९७५ मे १६
• उमेर: ३५ वर्षको उमेरमा उनले यो सफलता प्राप्त गरेकी,
• विशेषता: उनी विश्वका सातै महादेशका सर्वोच्च शिखरहरू (Seven Summits) आरोहण गर्ने पहिलो महिला पनि,

लिडिया ब्र्याडी (Lydia Bradey)

• देश: न्युजिल्याण्ड
• मिति: सन् १९८८ अक्टोबर १४

राइनहोल्ड मेस्नर (Reinhold Messner) र पिटर हाब्लर (Peter Habeler)

• मिति: सन् १९७८ मे ८
• आरोहीहरू: राइनहोल्ड मेस्नर (इटाली) र पिटर हाब्लर (अस्ट्रिया)

आङरिता शेर्पा

• "हिमचितुवा (Snow Leopard)" को उपनामले चिनिने,
  
• उनले सन् १९८३ मा पहिलो पटक अक्सिजन बिना सगरमाथा चढेका,
• उनले १० पटकसम्म बिना अक्सिजन सगरमाथा चढेर विश्व कीर्तिमान कायम गरेका,

• प्रथम विदेशी पत्रकार: स्टाइन एसिम (Stein Aasheim)
• प्रथम नेपाली पत्रकार: आङ छिरिङ शेर्पा

आङफुर्वा शेर्पा

• मिति: सन् १९८८ मे ५
• आरोहण दल: यो "नेपाल-चीन-जापान' संयुक्त अभियान (Asian Friendship Expedition)" को हिस्सा
• आङफुर्वा शेर्पाले उत्तर मोहडा (चीन) बाट आरोहण सुरु गरी शिखर पुगेर दक्षिण मोहडा (नेपाल) तर्फबाट ओर्लिएर सगरमाथा वारपार गर्ने पहिलो व्यक्तिको कीर्तिमान बनाएका,

समशेर पुन

• मिति: १७ मे १९२४
• उनी ब्रिटिस गोर्खा सैनिक (Lance-Naik) थिए र १९२४ को ब्रिटिस सगरमाथा अभियानमा सहभागी रहेका,
• कारण: उनलाई मस्तिष्क रक्तश्राव (Brain Hemorrhage) भएको र रोङ्बुक बेस क्याम्पमा उपचारका लागि लैजाँदै गर्दा बाटोमै उनको निधन भएको,

एरिक वाइनमेयर (Erik Weihenmayer)

• देश: संयुक्त राज्य अमेरिका
• मिति: सन् २००१ मे २५
• उमेर: ३३ वर्षको उमेरमा उनले यो सफलता प्राप्त गरेका,

अमित केसी 

बाबु छिरी शेर्पा

• उनले सगरमाथाको शिखरमा २१ घण्टा बिताएका,

• विश्व कीर्तिमान (World Record): जापानको ८० वर्षीय युचिरो मिउरा (Yuichiro Miura)
• नेपाली कीर्तिमान: ७६ वर्ष ३४० दिनका मिनबहादुर शेरचन (उनले ७६ वर्षको उमेरमा आरोहण गर्दा गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड कायम गरेका थिए, जुन पछि जापानी आरोही मिउराले तोडेका,)

• विश्व कीर्तिमान (World Record): अमेरिका १३ वर्ष १० महिना १० दिनको उमेरमा जोर्डन रोमेरो (Jordan Romero) 
  
• नेपाली कीर्तिमान: तेम्बा छिरी शेर्पा (१६ वर्ष १४ दिन)

• पुरुषतर्फ (विश्व कीर्तिमान): कामिरिता शेर्पा (उनले वि.सं. २०८२ जेठ १३ मा ३१औँ पटक सफलतापूर्वक सगरमाथा आरोहण गरी आफ्नै पुरानो रेकर्ड तोडेका,)
• महिलातर्फ (विश्व कीर्तिमान): लाक्पा शेर्पा (१० पटक)

पेमा दोर्जी शेर्पा र मोनी मुलेपति

• विवाह भएको मिति: सन् २००५ मे ३० (वि.सं. २०६२ जेठ १७ गते)
• यसपछि सन् २०१७ मा पनि एक जोडी (जेम्स सिजन र एशले स्मिडर) ले सगरमाथाको आधार शिविर (Base Camp) मा विवाह गरेका,

माया गुरुङ

• आरोहण मिति: सन् २००८ मे २२
• समावेशी महिला टोली: उनी सन् २००८ को 'प्रथम समावेशी महिला सगरमाथा आरोहण अभियान' (First Inclusive Women's Sagarmatha Expedition) की सदस्य,
• थप उपलब्धि: माया गुरुङले विश्वका सातै महादेशका सर्वोच्च शिखरहरू (Seven Summits) समेत सफलतापूर्वक आरोहण गरिसकेकी,

उषा बिष्ट

• उनले सन् २०१३ मे २४ (बि.सं. २०७० जेठ १०) मा सगरमाथाको सफल आरोहण गरेकी,

देन्डि शेर्पा र छेन्जि शेर्पा

• उनीहरूले सन् २००७ मे १९ (वि.सं. २०६४ जेठ ५) मा सँगै सगरमाथाको सफल आरोहण गरेका,
• यो सगरमाथाको इतिहासमा बाबु र छोरीले एकैसाथ शिखर चुमेको विश्वकै पहिलो घटना,
• बाबु र छोरा आरोही: पेम्बा दोर्जी शेर्पा र उनका बुबा सोनाम छिरिङ शेर्पा
• धेरै दाजुभाइ: एकै परिवारका सात दाजुभाइ (निमा गोम्बु शेर्पा र उनका दाजुभाइहरू) ले सगरमाथा चढेर गिनिज बुकमा नाम लेखाएका,

निशा अधिकारी

• आरोहण मिति: सन् २०१३ मे २० (वि.सं. २०७० जेठ ६) 
• उनीसँगै सोही दिन अभिनेता अर्जुन कार्कीले पनि सफल आरोहण गरेका,

डा. निमा नाम्गेल शेर्पा

• आरोहण मिति: सन् २०११ मे १९ (वि.सं. २०६८ जेठ ५)