Ghoksewa

  • HOME (current)
  • ABOUT
  • FEATURES
  • REVIEWS
  • BLOG
  • DOWNLOAD
  • CONTACT
  • Install Now
Others

नेपालको संवैधानिक इतिहासमा नेपालको अन्तरिम शासन विधान, २००७

  • Ajnabee Khadka
  • March 16, 2026
  • 59

नेपालको संवैधानिक इतिहासमा नेपालको अन्तरिम शासन विधान, २००७

The Interim Government of Nepal Act, 2007 in the Constitutional History of Nepal
  • वि.सं. २००७ सालको जनक्रान्ति पश्चात् राणा शासनको अन्त्य र प्रजातन्त्रको स्थापनासँगै राजा त्रिभुवनबाट यो विधान घोषणा गरिएको,
  • घोषणा: वि.सं.२००७ साल चैत २९ गते
  • उद्देश्य: संविधान सभाबाट नयाँ संविधान नबनेसम्मका लागि मुलुकको शासन व्यवस्था सञ्चालन गर्नु र प्रजातन्त्रलाई संस्थागत गर्नु,
  • यो विधान एउटा संक्रमणकालीन कानूनी दस्तावेज थियो, जसले राजतन्त्र र जनताका प्रतिनिधिहरू बीचको शक्ति सन्तुलन मिलाउने प्रयास गरेको,

नेपालको अन्तरिम शासन विधान, २००७ का विस्तृत व्यवस्थाहरू र विशेषताहरू:

प्रमुख विषय व्यवस्थाको विवरण
राज्य नीतिका निर्देशक सिद्धान्तहरू (भाग २)

यस विधानले पहिलो पटक राज्यका निर्देशक सिद्धान्तहरू समावेश गरी राज्यको लोककल्याणकारी स्वरूप प्रस्तुत गरेको;

  • सामाजिक न्याय: नागरिकहरूलाई पर्याप्त जीविकोपार्जनका साधन, सम्पत्तिको समान वितरण र आर्थिक समानता कायम गर्ने लक्ष्य राखिएको,
  • समान कार्यका लागि समान वेतन: स्त्री र पुरुष दुवैलाई समान कामका लागि समान पारिश्रमिक दिने व्यवस्था गरिएको,
  • स्थानीय शासन: ग्राम पञ्चायतहरू खडा गरी स्थानीय स्वायत्त शासनलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति लिइएको,
  • अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध: विश्व शान्ति, राष्ट्रहरू बीचको न्यायपूर्ण सम्बन्ध र अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको आदर गर्ने सिद्धान्त अपनाइएको,
नागरिकका मौलिक हकहरू

यस विधानले नागरिकलाई आधुनिक लोकतन्त्रमा आवश्यक पर्ने आधारभूत हकहरू प्रदान गरेको;

  • समानताको हक: कानूनको दृष्टिमा सबै नागरिक समान हुने र धर्म, जाति, लिंग वा जन्मस्थानका आधारमा भेदभाव नगरिने व्यवस्था,
  • स्वतन्त्रताको हक: वाक् तथा प्रकाशन स्वतन्त्रता, शान्तिपूर्ण भेला हुने, संघ संस्था खोल्ने, र नेपालभर आवतजावत गर्ने स्वतन्त्रता सुनिश्चित गरिएको,
  • न्याय सम्बन्धी हक: कानूनको बर्खिलाप नहुने गरी सजाय नपाइने, एउटै कसूरमा दोहोरो सजाय नहुने र आफू विरुद्ध साक्षी हुन बाध्य नपारिने हक,
  • शोषण विरुद्धको हक: मानव बेचबिखन, जबर्जस्ती श्रम (बेठबेगार) र बालबालिकालाई जोखिमपूर्ण काममा लगाउन निषेध गरिएको,
कार्यकारिणी व्यवस्था (भाग ३)
  • राजाको स्थान: कार्यकारिणी अधिकार श्री ५ महाराजधिराजमा निहित थियो, जसको प्रयोग राजा स्वयं वा मन्त्रिपरिषद्मार्फत हुने व्यवस्था,
  • मन्त्रिपरिषद्: राजालाई सल्लाह र सहायता दिन एक मन्त्रिपरिषद् रहने र त्यसको प्रमुख प्रधानमन्त्री हुने व्यवस्था,
  • उत्तरदायित्व: मन्त्रीहरू राजाको इच्छा अनुसार पदमा बहाल रहने र मन्त्रिपरिषद् राजाप्रति सामूहिक रूपमा उत्तरदायी हुने प्रावधान,
व्यवस्थापिका (सल्लाहकार सभा)
  • गठन: जननिर्वाचित संसद नबनेसम्मका लागि राजाद्वारा मनोनित सदस्यहरू रहेको एक सल्लाहकार सभा (Advisory Assembly) को व्यवस्था गरिएको,
  • कार्यक्षेत्र: यस सभालाई बजेटमाथि छलफल गर्ने र सरकारलाई सल्लाह दिने अधिकार थियो, तर राजाको निजी खर्च र सैनिक मामिलामा छलफल गर्न बन्देज,
न्यायपालिका र संवैधानिक निकायहरू
  • प्रधान न्यायालय: न्याय प्रशासनका लागि एक 'प्रधान न्यायालय' को व्यवस्था थियो, जसलाई उच्च न्यायिक अधिकार दिइएको,
  • लोक सेवा आयोग: सरकारी सेवामा कर्मचारी भर्नाका लागि 'पब्लिक सर्भिस कमिसन' (लोक सेवा आयोग) को व्यवस्था गरिएको,
  • निर्वाचन आयोग: चुनाव गराउनका लागि एक निर्वाचन आयोग र मतदाता नामावली सम्बन्धी व्यवस्था,
  • महालेखा परीक्षक: सरकारी आम्दानी र खर्चको हिसाब जाँच्न 'नियन्त्रक महालेखा परीक्षक' को व्यवस्था,
खारेजी
  • यो विधान लागू भएपछि तत्कालीन नेपाल सरकार वैधानिक कानून, २००४ खारेज भएको,
  • पछि २०१५ सालमा नयाँ संविधान जारी भएपछि यो विधान पनि खारेज भएको,

 

Categories

  • Current Affairs 534
  • Gorkhapatra 291
  • Others 916
  • Vacancy 1
  • Past Questions 66

Latest Blogs

The Interim Government of Nepal Act, 2007 in the Constitutional History of Nepal
Others

नेपालको संवैधानिक इतिहासमा नेपालको अन्तरिम शासन विधान, २००७

  • Mar 16, 2026
  • 58
Local levels that run various programs
Others

विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने स्थानीय तहहरू

  • Mar 16, 2026
  • 77
Major government campaigns in Nepal
Others

नेपालका प्रमुख सरकारी अभियानहरू

  • Mar 16, 2026
  • 77
Everest and climbing special
Others

सगरमाथा र आरोहण विशेष

  • Mar 16, 2026
  • 78
98th Academy Awards (Oscars 2026)
Current Affairs

९८औँ एकेडेमी अवार्ड्स (अस्कर २०२६)

  • Mar 16, 2026
  • 164
COPYRIGHT © 2026. ALL RIGHTS RESERVED. GHOKSEWA