नेपालको योजनावद्ध विकासको इतिहासमा प्रथम पञ्चवर्षीय योजना

• राणा शासनको अन्त्यपछि करिब एक शताब्दीको एकान्तवास (Isolation) बाट बाहिर निस्केर नेपालले पहिलो पटक वैज्ञानिक ढंगले देशको स्रोत र साधनको परिचालन गर्न यो योजना ल्याएको,
• यसै पञ्चवर्षीय योजनाले नेपालमा आवधिक योजना (Periodic Planning) को संस्कृति सुरु गरेको,
• अवधि: वि.सं. २०१३ देखि २०१८ सम्म (सन् १९५६–१९६१)
• प्रकृत: पञ्चवर्षीय योजना
• नेतृत्व: तत्कालीन राजा महेन्द्रको शासनकालमा प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षतामा योजना आयोग गठन गरी यो योजना सुरु गरिएको, 
• मुख्य उद्देश्य: देशको उत्पादन बढाउनु, रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्नु, जनताको जीवनस्तर सुधार्नु र आर्थिक विकासका लागि आधारशिला खडा गर्नु,

वित्तीय संरचना:

आन्तरिक स्रोत र वैदेशिक सहायता:

• नेपाल सरकारले कर, आन्तरिक ऋण र सरकारी सेवाको बिक्रीबाट १७ करोड रुपैयाँ जुटाउने लक्ष्य राखेको,
• यस योजनामा भारत र संयुक्त राज्य अमेरिकाले प्रमुख वैदेशिक सहायता उपलब्ध गराएका,

क्षेत्रगत बजेट विनियोजन (Sectoral Allocation):

• योजनाको कुल ३३ करोड बजेटलाई विभिन्न क्षेत्रमा यसरी बाँडफाँड गरिएको,

प्रमुख प्राथमिकताका क्षेत्रहरू:

• कृषि तथा ग्राम विकास: देशको ९५% जनसंख्या कृषिमा आश्रित भएकाले यसलाई उच्च प्राथमिकता दिइएको; गाउँका मानिसहरूको जीवनस्तर उकास्न 'मल्टि-परपोज' ग्राम विकास कार्यक्रमहरू तय गरिएका,
• यातायात र सञ्चार: पहाडी र दुर्गम क्षेत्रलाई जोड्न ९०० माइल सडक (३०० माइल पक्की सहित), नयाँ हवाइ मैदानहरू र रेलमार्गको स्तरोन्नति गर्ने लक्ष्य राखिएको,
• विद्युत: २०,००० किलोवाट विद्युत थप गर्ने र कोशी तथा त्रिशूली जस्ता जलविद्युत आयोजनाहरू अघि बढाउने योजना,
• शिक्षा र स्वास्थ्य: प्राथमिक तथा माध्यमिक शिक्षाको विस्तार गर्ने र अस्पतालका बेडहरू थप गरी जनस्वास्थ्यमा सुधार ल्याउने लक्ष्य राखिएको,

• योजना कार्यान्वयनका लागि विभिन्न निकायहरू गठन गरिएको;
  • क्याबिनेट विकास समिति: शीर्ष तहको निर्णय लिने निकाय
  • योजना आयोग: योजनाको समीक्षा र सल्लाह दिने निकाय
  • योजना तथा विकास मन्त्रालय: समन्वय गर्ने मुख्य मन्त्रालय
  • जिल्ला र गाउँ स्तरमा: बडाहाकिमहरू र ग्राम सेवक (Village Level Workers) मार्फत कार्य सञ्चालन,

• कम खर्चको कारण: पहिलो पटक आवधिक योजना सुरु भएकाले बजेटसँग उचित तालमेल नमिल्नु र प्रशासनिक अनुभवको कमीले गर्दा विनियोजित ३३ करोडमध्ये २१.४४ करोड मात्र खर्च हुन सकेको,
• उपलब्धि: योजनाले नेपालमा तथ्याङ्क सङ्कलन, जग्गा नापजाँच (Cadastral Survey) र विकासका पूर्वाधारहरूको जग बसाल्ने काम गरेको,

नेपालको प्रथम पञ्चवर्षीय योजना (२०१३-२०१८) का महत्वपूर्ण र कोशेढुङ्गे पक्षहरू