Ghoksewa

  • HOME (current)
  • ABOUT
  • FEATURES
  • REVIEWS
  • BLOG
  • DOWNLOAD
  • CONTACT
  • Install Now
Others

नेपालको संवैधानिक इतिहासमा नेपालको अन्तरिम संविधान, २०६३

  • Ajnabee Khadka
  • March 23, 2026
  • 273

नेपालको संवैधानिक इतिहासमा नेपालको अन्तरिम संविधान, २०६३

Interim Constitution of Nepal, 2063 in the Constitutional History of Nepal
  • १० वर्षे सशस्त्र द्वन्द्व र २०६२/६३ को ऐतिहासिक दोस्रो जनआन्दोलनको उपलब्धिलाई संस्थागत गर्न यो संविधान २०६३ साल माघ १ गते जारी गरिएको,
  • नेपालको संवैधानिक इतिहासमा राजाहरूले आफ्नो अधिकार प्रयोग गरी संविधान जारी गर्ने परम्परालाई तोड्दै यो संविधान पहिलो पटक नेपाली जनताका प्रतिनिधिहरू (पुन:स्थापित प्रतिनिधि सभा) बाट पारित भई जारी भएको,
  • आधार: यो संविधान सात राजनीतिक दल र तत्कालीन नेकपा (माओवादी) बीच भएको विस्तृत शान्ति सम्झौता (वि.सं.२०६३ मंसिर ५) र १२ बुँदे समझदारीको जगमा तयार पारिएको,
  • संरचना: २५ भाग, १६७ धारा, ४ अनुसूची
  • अन्तरिम प्रकृतिको दस्तावेज: यो संविधान स्थायी नभई संविधान सभाबाट नयाँ संविधान निर्माण नभएसम्मका लागि मुलुकको शासन व्यवस्था सञ्चालन गर्न ल्याइएको एक संक्रमणकालीन दस्तावेज (Transitional document),

नेपालको अन्तरिम संविधान, २०६३ का विस्तृत व्यवस्थाहरू र विशेषताहरू:

प्रमुख विषय व्यवस्थाको विवरण
राज्यको स्वरूप र मुख्य घोषणा (भाग १)
  • मुलुकको सार्वभौमसत्ता र राजकीयसत्ता पहिलो पटक पूर्ण रूपमा नेपाली जनतामा निहित रहने व्यवस्था,
  • नेपाललाई पहिलो पटक धर्मनिरपेक्ष राज्य (A secular state) घोषणा गरिएको,
  • यस संविधानको पहिलो संशोधनमार्फत नेपाललाई "संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र (Federal Democratic Republic)" घोषणा गरी २४० वर्ष लामो राजतन्त्रको विधिवत् अन्त्य गरिएको, (वि.सं. २०६५, जेठ १५)
  • यस संविधानलाई नेपालको मूल कानून मानियो र यससँग बाझिने कानून बाझिएको हदसम्म अमान्य हुने व्यवस्था गरेको,
नागरिकता र मौलिक हक (भाग २ र ३)
  • नागरिकता: वंशज, अङ्गीकृत र सम्मानार्थ नागरिकताको व्यवस्था गरिएको; आमा वा बाबुको नामबाट नागरिकता पाउन सक्ने प्रावधानलाई खुकुलो बनाइएको,
  • विस्तृत मौलिक हकहरू: यसमा नागरिकका हकहरूलाई व्यापक बनाइएको; स्वास्थ्यको हक, शिक्षा तथा संस्कृति सम्बन्धी हक, महिलाको हक, बालबालिकाको हक, र सामाजिक न्यायको हक जस्ता नयाँ प्रावधानहरू समावेश गरिएको,
  • विस्तृत शान्ति सम्झौताको मर्म अनुरूप यस संविधानले आर्थिक र सामाजिक अधिकारहरूलाई पहिलो पटक प्राथमिकताका साथ मौलिक हकमा समेटेको,
  • मृत्युदण्डको निषेध: मृत्युदण्डको सजाय हुने गरी कुनै पनि कानून बनाउन नपाइने व्यवस्थालाई निरन्तरता दिइएको,
कार्यपालिका (भाग ४)
  • कार्यकारिणी अधिकार: मुलुकको कार्यकारी अधिकार मन्त्रिपरिषद्मा निहित गरिएको,
  • राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति: सुरुमा कार्यकारी प्रमुखको रूपमा प्रधानमन्त्री रहने व्यवस्था भए तापनि चौथो संशोधनपछि राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको संवैधानिक व्यवस्था थपिएको,
  • राजनीतिक सहमति: शासन सञ्चालनको मुख्य आधार राजनीतिक सहमति र सहकार्यको संस्कृतिलाई बनाइएको,
संविधान सभा र व्यवस्थापिका (भाग ७)
  • नयाँ संविधान निर्माणका लागि ६०१ सदस्यीय संविधान सभाको व्यवस्था; यसमा प्रत्यक्ष (२४०), समानुपातिक (३३५) र मनोनित (२६) गरी मिश्रित निर्वाचन प्रणाली अपनाइएको,
  • दोहोरो भूमिका : संविधान सभाले संविधान निर्माणका अतिरिक्त व्यवस्थापिका-संसदको रूपमा समेत कार्य गर्दथ्यो। प्रधानमन्त्रीलाई संसद विघटन गर्ने अधिकार यस संविधानले दिएको थिएन।
न्यायपालिका र संवैधानिक निकाय (भाग १०, ११ र १५)
  • स्वतन्त्र न्यायपालिका: न्यायपालिकालाई स्वतन्त्र, सक्षम र निष्पक्ष बनाउने संकल्प गरिएको; सर्वोच्च अदालतलाई असाधारण अधिकार क्षेत्र र रिट जारी गर्ने अधिकार प्रदान गरिएको,
  • राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग : पहिलो पटक राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगलाई संवैधानिक निकायको रूपमा मान्यता दिइएको,
  • अन्य निकाय : अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, महालेखा परीक्षक, लोक सेवा आयोग र निर्वाचन आयोगको व्यवस्थालाई सुदृढ गरिएको,
सेना र सुरक्षा (भाग २०)
  • सेनाको लोकतन्त्रीकरण र समावेशीकरणका लागि विस्तृत कार्ययोजना बनाउने व्यवस्था गरिएको,
  • राष्ट्रपतिलाई सेनाको सर्वोच्च परमाधिपति बनाइएको,
संशोधन र संक्रमणकालीन चरित्र
  • यो नेपालको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै १२ पटक संशोधन भएको संविधान,
  • अस्थायी दस्तावेज : यो संविधान आफैंमा स्थायी नभई संविधान सभाबाट नयाँ संविधान नबनेसम्मका लागि जारी गरिएको संक्रमणकालीन वा अन्तरिम दस्तावेज,

 

Categories

  • Current Affairs 606
  • Gorkhapatra 306
  • Others 995
  • Vacancy 1
  • Past Questions 75

Latest Blogs

International Nurse Day 2026
Current Affairs

अन्तर्राष्ट्रिय नर्स दिवस २०२६

  • May 13, 2026
  • 17
Decisions of the Council of Ministers meeting held on 2 and 10 April 2083 BS
Current Affairs

वि.सं. २०८३ वैशाख २ र १० गते बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकका निर्णयहरू

  • May 13, 2026
  • 70
AFC Women's Asian Cup, 2026
Current Affairs

एएफसी महिला एसियन कप, २०२६

  • May 13, 2026
  • 76
SEE Result 2082: Fact Sheet
Current Affairs

एसइई (SEE) नतिजा २०८२: तथ्यपत्र

  • May 13, 2026
  • 87
Brief summary of a total of 100 points included in the policies and programs for the fiscal year 2083/84
Current Affairs

आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को नीति तथा कार्यक्रममा समावेश भएका कुल १०० वटा बुँदाहरूको संक्षिप्त सारांश

  • May 13, 2026
  • 103
COPYRIGHT © 2026. ALL RIGHTS RESERVED. GHOKSEWA