प्रथम संविधानसभा निर्वाचन, २०६४
निर्वाचनको सामान्य जानकारी:
- मतदानको मिति: २०६४ साल चैत २८ गते (सन् २००८ अप्रिल १०)
- निर्वाचन प्रणाली: मिश्रित निर्वाचन प्रणाली (parallel mixed system) — प्रत्यक्ष (पहिलो हुने निर्वाचित हुने/First-past-the-post) र समानुपातिक (Proportional representation (PR)
- कुल सदस्य सङ्ख्या: ६०१
- प्रत्यक्ष तर्फ: २४० सदस्य
- समानुपातिक तर्फ: ३३५ सदस्य
- मन्त्रिपरिषद्बाट मनोनीत: २६ सदस्य
- निर्वाचनमा सहभागी दलहरूको सङ्ख्या: निर्वाचनमा भाग लिनका लागि प्रत्यक्ष र समानुपातिक तर्फ कुल ७४ वटा राजनीतिक दलहरू निर्वाचन आयोगमा दर्ता भएका
मतदाता र सहभागिता तथ्याङ्क:
| विवरण | तथ्याङ्क | प्रतिशत / कैफियत |
| कुल मतदाता सङ्ख्या | १,७६,११,८३२ | - |
| खसेको कुल मत | १,०८,६६,१३१ | ६१.७०% |
| सदर मत (प्रत्यक्ष) | १,०३,०६,१२० | ९४.८५% |
| बदर मत (प्रत्यक्ष) | ५,६०,०११ | ५.१५% |
| सबैभन्दा बढी मतदान भएको जिल्ला | डोल्पा | ७९.७८% |
| सबैभन्दा कम मतदान भएको जिल्ला | मनाङ | ४०.११% |
निर्वाचन व्यवस्थापन र खर्चको विवरण:
- निर्वाचन आयोगको नेतृत्व: भोजराज पोखरेल (प्रमुख निर्वाचन आयुक्त)
- अन्य आयुक्तहरू: उषा नेपाल, नीलकण्ठ उप्रेती, दोलख बहादुर गुरुङ र डा. अयोधीप्रसाद यादव
| विवरण | रकम (नेपाली रुपैयाँमा) | कैफियत |
| कुल निर्वाचन खर्च | २,८०,८५,२१,८३७ | करिब २ अर्ब ८० करोड ८५ लाख |
| निर्वाचन खर्च सीमा (प्रत्यक्ष) | ४,५९,५०० | प्रति उम्मेदवार अधिकतम सीमा |
| निर्वाचन खर्च सीमा (समानुपातिक) | ५०,००० | प्रति उम्मेदवार अधिकतम सीमा |
निर्वाचन परिणाम: राजनीतिक दलहरूको विस्तृत तालिका:
- यस निर्वाचनमा प्रत्यक्षतर्फ ९ वटा दल र २ स्वतन्त्र उम्मेदवार विजयी भएका थिए भने समानुपातिकतर्फ २५ वटा दलले सिट प्राप्त गरेका,
|
क्र.सं.
|
राजनीतिक दलको नाम
|
प्रत्यक्ष (FPTP) सिट
|
समानुपातिक (PR) सिट
|
जम्मा निर्वाचित सिट
|
|---|---|---|---|---|
|
१
|
नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)
|
१२०
|
१००
|
२२०
|
|
२
|
नेपाली कांग्रेस
|
३७
|
७३
|
११०
|
|
३
|
नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)
|
३३
|
७०
|
१०३
|
|
४
|
मधेसी जनअधिकार फोरम, नेपाल
|
३०
|
२२
|
५२
|
|
५
|
तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी
|
९
|
११
|
२०
|
|
६
|
सद्भावना पार्टी
|
४
|
५
|
९
|
|
७
|
जनमोर्चा नेपाल
|
२
|
५
|
७
|
|
८
|
नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माले)
|
०
|
८
|
८
|
|
९
|
राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी
|
०
|
८
|
८
|
|
१०
|
नेपाल मजदुर किसान पार्टी
|
२
|
३
|
५
|
|
११
|
नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (संयुक्त)
|
०
|
५
|
५
|
|
१२
|
राष्ट्रिय जनमोर्चा
|
१
|
३
|
४
|
|
१३
|
राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल
|
०
|
४
|
४
|
|
१४
|
संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च
|
०
|
२
|
२
|
|
१५
|
नेपाल सद्भावना पार्टी (आनन्दीदेवी)
|
०
|
२
|
२
|
|
१६
|
राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी
|
०
|
२
|
२
|
|
१७
|
नेपाली जनता दल
|
०
|
२
|
२
|
|
१८
|
जनता दल युनाइटेड
|
०
|
२
|
२
|
|
१९
|
दलित जनजाति पार्टी
|
०
|
१
|
१
|
|
२०
|
नेपाः राष्ट्रिय पार्टी
|
०
|
१
|
१
|
|
२१
|
नेपाल परिवार दल
|
०
|
१
|
१
|
|
२२
|
नेपाल लोकतान्त्रिक समाजवादी दल
|
०
|
१
|
१
|
|
२३
|
चुरेभावर राष्ट्रिय एकता पार्टी
|
०
|
१
|
१
|
|
२४
|
समाजवादी जनता पार्टी
|
०
|
१
|
१
|
|
२५
|
नेपाल जनता पार्टी
|
०
|
१
|
१
|
|
२६
|
स्वतन्त्र
|
२
|
-
|
२
|
|
जम्मा निर्वाचित सिट
|
२४०
|
३३५
|
५७५
|
द्रष्टव्य: बाँकी २६ सदस्यहरू मन्त्रिपरिषद्को सिफारिसमा राष्ट्रपतिबाट मनोनीत हुने व्यवस्था
- ठुलो दल: नेकपा (माओवादी) ले प्रत्यक्षतर्फ १२० र समानुपातिकतर्फ १०० गरी कुल २२० निर्वाचित सिट जितेर सबैभन्दा ठुलो दल बनेको; यस दलले कुल ३१,४५,५१९ मत (३०.५२%) प्राप्त गरेको,
- महिला प्रतिनिधित्व: प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीबाट ३० जना महिला निर्वाचित भएका (माओवादीबाट २५, कांग्रेसबाट २, फोरमबाट २ र एमालेबाट १ जना); समानुपातिक प्रणालीमा भने ५०% महिला अनिवार्य गरिएको,
- सबैभन्दा बढी मतदान डोल्पा जिल्लामा (७९.७८%) र सबैभन्दा कम मनाङ जिल्लामा (४०.११%) भएको,
- नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक काठमाडौँ क्षेत्र नं. १ मा विद्युतीय मतदान उपकरण (Electronic Voting Machine (EVM)) प्रयोग गरिएको,
- खर्च: यस निर्वाचन सम्पन्न गर्न कुल २ अर्ब ८० करोड ८५ लाख २१ हजार ८३७ रुपैयाँ खर्च भएको,
समावेशिता र महिला प्रतिनिधित्व:
१.) महिला प्रतिनिधित्व र दलगत विवरण (प्रत्यक्ष तर्फ):
| विवरण | संख्या / विवरण |
| कुल महिला निर्वाचित (प्रत्यक्ष) | ३० जना |
| नेकपा (माओवादी) | २५ जना |
| नेपाली कांग्रेस | २ जना |
| मधेसी जनअधिकार फोरम | २ जना |
| नेकपा (एमाले) | १ जना |
२.) समानुपातिक कोटा र उम्मेदवारी व्यवस्था:
| समूह / क्षेत्र | निर्धारित कोटा / व्यवस्था |
| जनजाति | ३७.८% |
| मधेसी | ३१.२% |
| अन्य | ३०.२% |
| दलित | १३% |
| पिछडिएको क्षेत्र | ४% |
| महिला उम्मेदवारी (समानुपातिक) | ५०% (अनिवार्य) |
विशेष विशेषताहरू:
- विद्युतीय मतदान (Electronic Voting Machine (EVM)): नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक काठमाडौँ जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्र नं. १ मा विद्युतीय मतदान उपकरणको प्रयोग गरिएको,
- अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षण: कार्टर सेन्टर, युरोपियन युनियन, एशियन नेटवर्क फर फ्री इलेक्सन (ANFREL) लगायतका अन्तर्राष्ट्रिय र राष्ट्रिय संस्थाहरूले निर्वाचनको पर्यवेक्षण गरेका,
- शान्ति प्रक्रियाको कडी: यो निर्वाचन विस्तृत शान्ति सम्झौता र हतियार तथा सेना व्यवस्थापनको अनुगमन सम्झौतापछि भएको,