संघीय व्यवस्थापिका

नेपालको संविधान (२०७२) को भाग ८ मा संघीय व्यवस्थापिका सम्बन्धी व्यवस्था गरिएको,

नेपालको संघीय व्यवस्थापिका अन्तर्गत प्रतिनिधि सभा (House of Representatives) र राष्ट्रिय सभा (National Assembly) गरी दुई सदनात्मक व्यवस्थापिकाको प्रावधान,

विषय

विवरण

प्रतिनिधि सभा (धारा ८४ र ८५)

सदस्य संख्या र संरचना: २७५ सदस्य
- पहिलो हुने निर्वाचित हुने (First-past-the-post (FPTP)): भूगोल र जनसंख्याको आधारमा कायम गरिएका १६५ निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित १६५ सदस्य
- समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली (Proportional electoral system): सम्पूर्ण देशलाई एक निर्वाचन क्षेत्र मानी राजनीतिक दललाई दिइने मतको आधारमा चुनिने ११० सदस्य
समावेशी प्रतिनिधित्व: समानुपातिकतर्फ उम्मेदवारी दिँदा जनसंख्याको आधारमा महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, खस आर्य, मधेशी, थारू, मुस्लिम र पिछडिएको क्षेत्रको प्रतिनिधित्व हुने गरी बन्द सूची पेश गर्नुपर्ने व्यवस्था; संघीय संसदमा कम्तीमा एक तिहाइ महिला सदस्य हुनु अनिवार्य,
कार्यकाल: प्रतिनिधि सभाको कार्यकाल अगावै विघटन भएकोमा बाहेक ५ वर्षको; संकटकालीन अवस्थामा यसलाई एक वर्षसम्म थप गर्न सकिने,
सभामुख र उपसभामुख: प्रतिनिधि सभाले आफूमध्येबाट एक सभामुख र एक उपसभामुख चयन गर्दछ, जसमा एक जना महिला हुनुपर्ने र दुवै जना फरक–फरक दलको हुनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था,

राष्ट्रिय सभा (धारा ८६)

स्वरूप: एक स्थायी सदन
सदस्य संख्या र छनोट: ५९ सदस्य
- निर्वाचित सदस्य: प्रत्येक प्रदेशबाट कम्तीमा ३ महिला, १ दलित र १ अपाङ्गता भएका व्यक्ति वा अल्पसंख्यक सहित ८ जनाका दरले ७ प्रदेशबाट निर्वाचित ५६ सदस्य; यिनको निर्वाचन प्रदेश सभा सदस्य र स्थानीय तहका प्रमुख/उपप्रमुख रहेको निर्वाचक मण्डलद्वारा हुने,
- मनोनित सदस्य: सरकारको सिफारिसमा राष्ट्रपतिबाट मनोनित कम्तीमा १ महिला सहित ३ सदस्य
कार्यकाल: राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरूको पदावधि ६ वर्षको; यो स्थायी सदन भएकाले एक तिहाइ सदस्यको कार्यकाल प्रत्येक दुई वर्षमा समाप्त हुने,
अध्यक्ष र उपाध्यक्ष: राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरूले आफूमध्येबाट एक अध्यक्ष र एक उपाध्यक्ष चयन गर्दछन्, जसमा एक जना महिला हुनु अनिवार्य,

सदस्यका लागि योग्यता (धारा ८७):

दुवै सदनको सदस्य हुनका लागि देहायका योग्यता आवश्यक पर्छन्;

नेपालको नागरिक,

प्रतिनिधि सभाका लागि २५ वर्ष र राष्ट्रिय सभाका लागि ३५ वर्ष उमेर पूरा भएको,

नैतिक पतन देखिने फौजदारी कसूरमा सजाय नपाएको,

कुनै संघीय कानूनले अयोग्य नभएको र कुनै लाभको पदमा बहाल नरहेको,

Current Affairs

यशस्वी बुक अवार्ड, २०२६

Jun 12, 2026
39

संघीय व्यवस्थापिका

संघीय व्यवस्थापिका

Categories

Latest Blogs

युइएफए च्याम्पियन्स लिग (सन् २०२५-२६)

यशस्वी बुक अवार्ड, २०२६

सन् २०२६ को गोल्डम्यान पर्यावरण पुरस्कार

विश्व बाल श्रम विरुद्ध दिवस, २०२६

गोरखापत्रको संशिप्त कालक्रमिक इतिहास

विषय	विवरण
प्रतिनिधि सभा (धारा ८४ र ८५)	सदस्य संख्या र संरचना: २७५ सदस्य पहिलो हुने निर्वाचित हुने (First-past-the-post (FPTP)): भूगोल र जनसंख्याको आधारमा कायम गरिएका १६५ निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित १६५ सदस्य समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली (Proportional electoral system): सम्पूर्ण देशलाई एक निर्वाचन क्षेत्र मानी राजनीतिक दललाई दिइने मतको आधारमा चुनिने ११० सदस्य समावेशी प्रतिनिधित्व: समानुपातिकतर्फ उम्मेदवारी दिँदा जनसंख्याको आधारमा महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, खस आर्य, मधेशी, थारू, मुस्लिम र पिछडिएको क्षेत्रको प्रतिनिधित्व हुने गरी बन्द सूची पेश गर्नुपर्ने व्यवस्था; संघीय संसदमा कम्तीमा एक तिहाइ महिला सदस्य हुनु अनिवार्य, कार्यकाल: प्रतिनिधि सभाको कार्यकाल अगावै विघटन भएकोमा बाहेक ५ वर्षको; संकटकालीन अवस्थामा यसलाई एक वर्षसम्म थप गर्न सकिने, सभामुख र उपसभामुख: प्रतिनिधि सभाले आफूमध्येबाट एक सभामुख र एक उपसभामुख चयन गर्दछ, जसमा एक जना महिला हुनुपर्ने र दुवै जना फरक–फरक दलको हुनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था,
राष्ट्रिय सभा (धारा ८६)	स्वरूप: एक स्थायी सदन सदस्य संख्या र छनोट: ५९ सदस्य निर्वाचित सदस्य: प्रत्येक प्रदेशबाट कम्तीमा ३ महिला, १ दलित र १ अपाङ्गता भएका व्यक्ति वा अल्पसंख्यक सहित ८ जनाका दरले ७ प्रदेशबाट निर्वाचित ५६ सदस्य; यिनको निर्वाचन प्रदेश सभा सदस्य र स्थानीय तहका प्रमुख/उपप्रमुख रहेको निर्वाचक मण्डलद्वारा हुने, मनोनित सदस्य: सरकारको सिफारिसमा राष्ट्रपतिबाट मनोनित कम्तीमा १ महिला सहित ३ सदस्य कार्यकाल: राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरूको पदावधि ६ वर्षको; यो स्थायी सदन भएकाले एक तिहाइ सदस्यको कार्यकाल प्रत्येक दुई वर्षमा समाप्त हुने, अध्यक्ष र उपाध्यक्ष: राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरूले आफूमध्येबाट एक अध्यक्ष र एक उपाध्यक्ष चयन गर्दछन्, जसमा एक जना महिला हुनु अनिवार्य,