Ghoksewa

  • HOME (current)
  • ABOUT
  • FEATURES
  • REVIEWS
  • BLOG
  • DOWNLOAD
  • CONTACT
  • Install Now
Others

नेपालको संवैधानिक इतिहासमा नेपालको संविधान, २०१९

  • Ajnabee Khadka
  • March 20, 2026
  • 285

नेपालको संवैधानिक इतिहासमा नेपालको संविधान, २०१९

Constitution of Nepal, 2019 in the Constitutional History of Nepal
  • नेपालको संवैधानिक इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म (करिब ३० वर्ष) चलेको संविधान,
  • राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाहद्वारा वि.सं. २०१७ सालमा संसदीय व्यवस्था भङ्ग गरी पञ्चायती व्यवस्थाको सुरुवात गरेपछि यो संविधान वि.सं. २०१९ साल पुस १ गते जारी गरिएको,
  • आधार: दलविहीन प्रजातान्त्रिक पञ्चायत प्रणालीमा आधारित
  • संरचना: २० भाग, ९७ धारा र ६ अनुसूची
  • संशोधन: यस संविधानमा जम्मा ३ पटक संशोधन भएको,
  • यस संविधानले सम्पूर्ण राजनीतिक दलहरूलाई प्रतिबन्ध लगाउँदै 'निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था' लाई देशको मूल राजनीतिक प्रणाली बनाएको,
  • यसै संविधानमार्फत नेपाललाई ऐतिहासिक रूपमा पहिलो पटक औपचारिक 'हिन्दु अधिराज्य' (Hindu Kingdom) घोषणा गरिएको,

नेपालको संविधान, २०१९ का विस्तृत व्यवस्थाहरू र विशेषताहरू:

प्रमुख विषय व्यवस्थाको विवरण
राज्यको स्वरूप र धर्म
  • नेपाललाई एक स्वतन्त्र, अविभाज्य र सार्वभौमसत्ता सम्पन्न हिन्दू संवैधानिक राजतन्त्रात्मक राज्य (Hindu constitutional monarchy) का रूपमा घोषणा गरिएको,
मौलिक कर्तव्य र हक (भाग ३)

यस संविधानले नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक "मौलिक कर्तव्य" लाई पनि संविधानमा समावेश गरेको;

  • कर्तव्य: राष्ट्रप्रति निष्ठा र वफादारी राख्नु, कानूनको मर्यादा राख्नु र संविधानको पालना गर्नु नागरिकको मूल कर्तव्य तोकिएको,
  • हकहरू: समानताको हक, स्वतन्त्रताको हक (जसमा दल खोल्न पाइने स्वतन्त्रता थिएन), र धार्मिक स्वतन्त्रता प्रदान गरिएको,
  • दल खोल्न बन्देज: दलगत राजनीतिक उद्देश्यले प्रेरित कुनै पनि संघ, संस्था वा दल खोल्न वा चलाउन पूर्णतः निषेध गरिएको,
राज्यका निर्देशक सिद्धान्तहरू (भाग ४)
  • यसले राज्यको मुख्य लक्ष्य एक न्यायपूर्ण, गतिहीन र शोषणरहित समाजको सिर्जना गर्ने राखेको,
  • आर्थिक समानता, सामाजिक न्याय र विकेन्द्रीकरण मार्फत शासनमा जनताको सहभागिता बढाउने नीति लिइएको,

 

कार्यकारिणी व्यवस्था (भाग ७)
  • मन्त्रिपरिषद्: राजालाई सहायता र सल्लाह दिन एक मन्त्रिपरिषद् रहने व्यवस्था थियो, जसको प्रमुख प्रधानमन्त्री हुन्थे,
  • प्रधानमन्त्रीको नियुक्ति: राष्ट्रिय पञ्चायतका सदस्यहरूमध्येबाट राजाले प्रधानमन्त्रीको नियुक्ति गर्ने व्यवस्था,
  • उत्तरदायित्व: मन्त्रिपरिषद् राजाप्रति र सामूहिक रूपमा राष्ट्रिय पञ्चायतप्रति उत्तरदायी हुन्थ्यो,
व्यवस्थापिका (राष्ट्रिय पञ्चायत)
  • राष्ट्रिय पञ्चायत: यो पञ्चायती व्यवस्थाको सर्वोच्च तहको व्यवस्थापिका,
  • गठन: यसमा जिल्ला पञ्चायत, अञ्चल सभा, र विभिन्न वर्ग (महिला, किसान, युवा, प्रौढ वा मजदुर) तथा राजाबाट मनोनित सदस्यहरू रहने व्यवस्था; सदस्यहरूको पदावधि ५ वर्षको हुन्थ्यो,
  • योग्यता: सदस्य हुनका लागि २५ वर्ष उमेर पुगेको र कुनै पनि एक वर्गीय संगठनको सदस्य हुनु अनिवार्य,
न्यायपालिका र संवैधानिक निकायहरू
  • सर्वोच्च अदालत: न्यायपालिकाको सर्वोच्च अङ्गको रूपमा सर्वोच्च अदालत थियो, जसमा एक प्रधान न्यायाधीश र अन्य बढीमा ६ जना न्यायाधीशहरू रहन्थे र न्यायाधीशहरूको पदावधि १० वर्ष वा ६५ वर्षको उमेरसम्म हुन्थ्यो,
  • अख्तियार दुरुपयोग निवारण आयोग: पहिलो पटक अख्तियार सम्बन्धी संवैधानिक निकायको व्यवस्था गरिएको,
  • अन्य निकाय: लोक सेवा आयोग, निर्वाचन आयोग र महालेखा परीक्षकको पनि व्यवस्था,
संशोधन र संकटकालीन अधिकार
  • संशोधन: राजाले शाही घोषणा मार्फत संविधान संशोधन गर्न सक्थे,
  • संकटकालीन अधिकार: देशको सुरक्षा वा आर्थिक जीवनमा खतरा परेमा राजाले संविधानका धाराहरू निलम्बन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिन सक्ने प्रावधान,

 

Categories

  • Current Affairs 606
  • Gorkhapatra 306
  • Others 995
  • Vacancy 1
  • Past Questions 75

Latest Blogs

International Nurse Day 2026
Current Affairs

अन्तर्राष्ट्रिय नर्स दिवस २०२६

  • May 13, 2026
  • 17
Decisions of the Council of Ministers meeting held on 2 and 10 April 2083 BS
Current Affairs

वि.सं. २०८३ वैशाख २ र १० गते बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकका निर्णयहरू

  • May 13, 2026
  • 70
AFC Women's Asian Cup, 2026
Current Affairs

एएफसी महिला एसियन कप, २०२६

  • May 13, 2026
  • 76
SEE Result 2082: Fact Sheet
Current Affairs

एसइई (SEE) नतिजा २०८२: तथ्यपत्र

  • May 13, 2026
  • 87
Brief summary of a total of 100 points included in the policies and programs for the fiscal year 2083/84
Current Affairs

आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को नीति तथा कार्यक्रममा समावेश भएका कुल १०० वटा बुँदाहरूको संक्षिप्त सारांश

  • May 13, 2026
  • 103
COPYRIGHT © 2026. ALL RIGHTS RESERVED. GHOKSEWA