बाइसी राज्यहरू

• बाइसी राज्य भन्नाले नेपालको मध्यकालमा कर्णाली-भेरी क्षेत्रमा रहेका २२ वटा स-साना स्वतन्त्र खस राज्यहरूको समूहलाई बुझिन्छ,
• स्थापना काल: १३औँ शताब्दीतिर विशाल खस-मल्ल साम्राज्य (राजधानी सिंजा) को पतन भएपछि यी राज्यहरू अस्तित्वमा आएका,
• प्रवर्तक: राजा मलै बम्मलाई बाइसी राज्यका प्रवर्तक मानिन्छ, जसले आफ्नो विशाल राज्य आफ्ना सन्तानहरूलाई अंशबन्डा गरिदिँदा बाइसी राज्यहरूको सिर्जना भएको,
• भौगोलिक क्षेत्र: राप्ती नदीदेखि पश्चिम र महाकाली नदीदेखि पूर्वको पहाडी भू-भाग
• भौगोलिक विस्तार: कुनै समय यी राज्यहरू पश्चिममा कुमाउँको चम्पावतीसम्म फैलिएका,
• बाइसी नामाकरणका सम्बन्धमा विभिन्न तर्कहरू रहेका छन्:
  • भौगोलिक: जुम्ला राज्यभित्रका ११ पर्वतका दुई-दुई पाखा गरी जम्मा २२ पाखा भएका,
  • जनसंख्या: जुम्लाको कुल आवादी वा घरधुरी २२ हजार भएका,
  • सांस्कृतिक: यस क्षेत्रमा पूजा गरिने मुख्य देवी-देवताहरू (बाह्र भाइ मष्ट र नौ बहिनी भवानी आदि) को संख्या २२ भएका,
  • जातीय: खस मल्ल साम्राज्यको पतनपछि बनेका २२ थरी खसहरू बसोबास गर्ने क्षेत्र भएका,
• बाइसी राज्यहरूमध्ये जुम्ला सबैभन्दा शक्तिशाली रहेको,
• नेपाल एकीकरणको क्रममा गोर्खाली फौजले यी राज्यहरूलाई विशाल नेपालमा गाभेको (कतिपय राज्यहरूले (जस्तै: बझाङ, जाजरकोट, सल्यान) गोर्खाको अधिनता स्वीकार गरी 'आश्रित राज्य (Dependent State)' का रूपमा रहेका,)

बाइसी राज्यहरू, तिनका संस्थापक र स्थापना कालको विवरण:

नोट: इतिहासकारहरूका अनुसार बाइसी राज्यहरूको सङ्ख्या समयक्रममा फुट्ने र जुट्ने प्रक्रियाका कारण कहिले १८ त कहिले ३० सम्म पुग्ने गरेको; माथिको सूची ऐतिहासिक रूपमा सबैभन्दा बढी मान्यता प्राप्त बाइसी राज्यहरूको रहेको,