विश्व औलो दिवस, २०२६
- प्रत्येक वर्ष अप्रिल २५ का दिन मनाइन्छ,
- नारा (Theme): "औलो अन्त्यका लागि प्रतिबद्ध: अब हामी सक्छौँ, अब हामीले गर्नैपर्छ" (Driven to End Malaria: Now We Can. Now We Must.)
- यो नाराले औलो उन्मूलन वैज्ञानिक रूपमा सम्भव छ भन्ने आशा र यसलाई पूर्ण रूपमा समाप्त गर्न तत्काल आवश्यक राजनीतिक तथा वित्तीय प्रतिबद्धताको माग गर्दछ,
- सुरुवात: सन् २००१ मा सुरु भएको "अफ्रिका औलो दिवस" लाई सन् २००७ को ६० औँ विश्व स्वास्थ्य सभाले "विश्व औलो दिवस" को रूपमा घोषणा गरेको,
- पहिलो उत्सव: सन् २००८ देखि विश्वभर यो दिवस मनाउन थालिएको,
मुख्य तथ्यहरू (विश्वव्यापी अवस्था):
- मृत्युदर: सन् २०२४ को तथ्याङ्कअनुसार विश्वभर करिब २८ करोड २० लाख औलो सङ्क्रमणका घटनाहरू भएका थिए, जसमध्ये करिब ६,१०,००० जनाले ज्यान गुमाएका,
- प्रविधि र खोपमा प्रगति: विश्वका २५ भन्दा बढी देशहरूले नियमित बाल्यकाल खोप कार्यक्रममा औलोको खोप (Malaria Vaccines) समावेश गरिसकेका छन्, जसले प्रतिवर्ष करिब १ करोड बालबालिकालाई सुरक्षा दिइरहेको,
- नयाँ प्रविधि: हाल औलो विरुद्धका नयाँ खोपहरू, उच्च प्रविधियुक्त झुलहरू र लामखुट्टेको आनुवंशिक परिमार्जन (Genetic Modification) जस्ता प्रविधिहरू विकास र प्रयोगको चरणमा,
स्रोत: https://www.who.int/campaigns/world-malaria-day/2026
Nepal Health Fact Sheets, 2025 अनुसार नेपालमा औलो (Malaria) को ऐतिहासिक सन्दर्भ, वर्तमान अवस्था र लक्ष्यहरू:
ऐतिहासिक सन्दर्भ:
- सन् १९५४ (वि.सं. २०११) मा नेपाल औलो नियन्त्रण कार्यक्रम सुरु गरिएको ,
- सन् १९५८ (वि.सं. २०१५) मा राष्ट्रिय औलो उन्मूलन कार्यक्रम (National Malaria Eradication Program) को थालनी भएको,
हालको अवस्था (आर्थिक वर्ष २०८१/०८२):
- कुल सङ्क्रमित सङ्ख्या: नेपालमा औलो सङ्क्रमितको कुल सङ्ख्या बढ्दो क्रममा देखिएको छ । आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा ५३३ र २०८०/८१ मा ७९१ केसहरू रहेकोमा आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा यो सङ्ख्या बढेर १,१६७ पुगेको,
- स्थानीय औलो (Indigenous Cases): स्थानीय रूपमा नै सरेका औलोका बिरामीहरूको सङ्ख्या आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ३७ पुगेको छ, जुन अघिल्ला दुई वर्षहरूमा प्रतिवर्ष २४ रहेको,
- प्रान्तीय अवस्था: कुल औलो सङ्क्रमितमध्ये सबैभन्दा धेरै लुम्बिनी प्रदेशमा ४४० र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा ३३७ केसहरू रहेका (स्थानीय औलोका बिरामीहरू पनि लुम्बिनी (१८ जना) र सुदूरपश्चिम (१४ जना) मा नै बढी देखिएका,)
- बार्षिक परजीवी सूचकाङ्क (API): राष्ट्रिय स्तरमा वार्षिक परजीवी सूचकाङ्क प्रति १००० जनसङ्ख्यामा ०.०५ रहेको,
- रगत परीक्षण दर (ABER): राष्ट्रिय स्तरमा वार्षिक रगत परीक्षण दर ४.६% रहेको,
- Plasmodium falciparum (PF) को हिस्सा: कुल औलो सङ्क्रमितमध्ये २४% मा Plasmodium falciparum (PF) को सङ्क्रमण देखिएको,
मुख्य चुनौती र लक्ष्य:
- तथ्य पत्रको भूमिकामा उल्लेख भए अनुसार, उन्मूलनको नजिक पुगेका रोगहरू (Near-elimination diseases) सँग लड्नु र तिनको उपलब्धिलाई टिकाइराख्नु नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्रको एक मुख्य चुनौती रहेको,
- जलवायु परिवर्तनका कारण कीटजन्य रोगहरू (Vector-borne diseases) बढ्दो क्रममा रहेकाले यसका लागि विशिष्ट योजना र थप कदमहरूको आवश्यकता औँल्याइएको,
- दिगो विकास लक्ष्य (SDG) २०२३ सम्मका लागि पनि औलो नियन्त्रण र उन्मूलन सम्बन्धी सूचकहरूलाई समेटिएको,
