लोक सेवा विशेष वस्तुगत प्रश्नोत्तर (२७ चैत २०८१, बुधबार)
१. बहुक्षेत्रीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बङ्गालको खाडीको प्रयास (बिम्स्टेक) को छैटौँ शिखर सम्मेलन कहिले र कहाँ सम्पन्न भएको हो ?
➤ सन् २०२५ अप्रिल ४, बैङ्कक (थाइल्यान्ड)
- बिम्स्टेकको पहिलो भिजन दस्ताबेज ‘बिम्स्टेक बैङ्कक भिजन २०३०’ अनुमोदन ।
- यस क्षेत्रको व्यापार विस्तार, सम्पर्क सञ्जाल र मानवीय सुरक्षालाई केन्द्रमा राखेर सम्मेलनले ‘समृद्ध, लचिलो र खुला’ बिम्स्टेक नारा अन्तर्गत बिम्स्टेक बैङ्कक भिजनसहित छ बुँदे प्रस्ताव पारित गरेको ।
छ बुँदे प्रस्तावमा समेटिएका विषयहरू :
१. बिम्स्टेकलाई प्रभावकारी बनाउन कार्यमुखी संयन्त्र गठन,
२. बिम्स्टेकको भविष्य निर्धारणका लागि प्रबुद्ध व्यक्तिहरूको समूह (इपिजी) गठन,
३. समुद्री यातायात सहयोगसम्बन्धी म्यारिटाइम ट्रान्सपोर्ट सम्झौता,
४. भूकम्पबाट प्रभावित म्यानमार र थाइल्यान्डलाई सहयोग गर्ने विषयसहितको संयुक्त वक्तव्य,
५. पर्यटन र संस्कृतिलाई प्राथमिकता,
६. जनता–जनताको सम्पर्क विस्तार ।
- शिखर सम्मेलनमा नेपालका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीसहित सदस्य मुलुकका सरकार प्रमुखद्वारा सम्बोधन गरिएको ।
२. मैनाली कथा सम्मान–२०८१ बाट सम्मानित हुने स्रष्टा को हुन् ?
➤ कथाकार रत्न कोजु
- त्यसै गरी, भानु तुलसीदास सम्मान डा.राजेन्द्र विमललाई प्रदान गरिएको ।
३. विश्व बैङ्कद्वारा सन् २०२५ अप्रिल ३ मा सार्वजनिक प्रतिवेदन अनुसार आव २०८१/८२ मा नेपालको आर्थिक वृद्धिदर कति कायम हुने अनुमान छ ?
➤ ४.५ प्रतिशत
- विश्व बैङ्कद्वारा सार्वजनिक नेपाल विकास नामक प्रतिवेदन अनुसार आन्तरिक व्यापार, जलविद्युत् तथा धान उत्पादनको वृद्धिले अर्थतन्त्रको सुधारमा सहयोग पुग्ने उल्लेख गरिएको ।
- गत आव यस्तो वृद्धिदर ३.९ प्रतिशत थियो ।
- आगामी दुई आवमा नेपालले औसत ५.४ प्रतिशतको आर्थिक वृद्धिदर हासिल गर्ने वल्र्ड बैङ्कको प्रक्षेपण रहेको ।
- नेपाल विकास प्रतिवेदन विश्व बैङ्कले वर्षमा दुई पटक प्रकाशित गर्ने गर्छ ।
४. किराँती प्रथम राजा यलिहाङ (यलम्बर) को सालिक कहाँ निर्माण गरिएको छ ?
➤ बुइपा, खोटाङ
- दिक्तेल–रूपाकोट–मझुवागढी नपा–१४ बुइपामा ११० फिट अग्लो सालिक निर्माण गरिएको । सालिकसँगै पार्क निर्माण गरिएको ।
- बुइपा खोटाङको पुरानो व्यापारिक केन्द्र हो ।
५. प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली थाइल्यान्डको औपचारिक भ्रमण तथा बहुक्षेत्रीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बङ्गालको खाडीको प्रयास (बिम्स्टेक) को छैटौँ शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुन कहिले थाइल्यान्ड प्रस्थान गर्नुभएको हो ?
➤ वि.सं. २०८१ चैत्र १९ (स्वदेश फिर्ता : चैत्र २३)
- थाइल्यान्डका प्रधानमन्त्री पेटोङटार्न सिनाबात्राको मैत्रीपूर्ण निमन्त्रणामा थाइल्यान्डको औपचारिक भ्रमण र बिम्स्टेकको छैटौँ शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुन प्रधानमन्त्री ओली बैङ्कक पुग्नुभएको । दुई देशीबिच कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको ६५ वर्ष पछि नेपालका प्रधानमन्त्रीको यो पहिलो औपचारिक भ्रमण हो ।
- प्रधानमन्त्री ओली चैत्र २२ (४ अप्रिल, २०२५) मा बिम्स्टेक शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुनुभएको ।
६. नेपाल विद्यापति पुरस्कार कोषले "नेपाल विद्यापति मैथिली भाषा साहित्य पुरस्कार"बाट कसलाई सम्मानित गर्यो ?
➤ मैथिली विकास कोष र प्रा. भोला झा
- नेपाल विद्यापति मैथिली कला संस्कृति पुरस्कार : रामकुमार मण्डल र दीपा मिथिला आर्ट ग्यालरी
- नेपाल विद्यापति मैथिली अनुसन्धान पुरस्कार : विनोदकुमार यादव र मालाकुमारी कर्ण
- नेपाल विद्यापति मैथिली पाण्डुलिपि पुरस्कार : श्यामसुन्दर शशि र काशीकान्त झा
- नेपाल विद्यापति अनुवाद पुरस्कार : विद्याधर झा र श्यामसुन्दर यादव
७. नवनिर्मित धरहरा अस्थायी रूपमा कहिलेदेखि सञ्चालनमा आएको हो ?
➤ वि.सं. २०८१ असोज ३
- संविधान दिवसको अवसर पारी विसं २०८१ असोज ३ देखि अस्थायी रूपमा सञ्चालनमा आएको ।
- विसं २०८१ भाद्र २७ को मन्त्रीपरिषद् बैठकले सोसम्बन्धी निर्णय गरेको थियो ।
- धरहरा सञ्चालनको जिम्मेवारी सङ्घीय सरकारको सहरी विकास मन्त्रालयलाई दिइएको ।
- बाहिरबाट हेर्दा पहिलाकै डिजाइनको ११ तलाजस्तो देखिने धरहरामा भित्री संरचना २२ तलायुक्त छ ।
- यसको उचाइ जमिनबाट ८३.५८ मिटर छ ।
- १९९० सालको भूकम्पअघि धरहरा ११ तला अग्लो थियो । त्योबेला दुई तला भत्किएर नौ तलामा सीमित बनेको थियो ।
- विसं २०७२ को भूकम्पले भत्किएको पुरानो धरहरा संरचना भग्नावशेष खुला रूपमा अवलोकन गर्न सकिने गरी सुरक्षित राखिएको छ ।
- धरहरा टावरमुनि तीन तले भूमिगत पार्किङ बनाइएको छ ।
८. विश्व स्वास्थ्य दिवस कहिले मनाइन्छ ?
➤ अप्रिल ७
- सन् २०२५ को नारा : हेल्दी बिगिनिङ, होपफुल फ्युचर ।
- विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनद्वारा सन् १९४८ मा आयोजित पहिलो विश्व स्वास्थ्य सम्मेलनले सन् १९५० देखि लागु हुने गरी प्रत्येक वर्षको अप्रिल ७ लाई विश्व स्वास्थ्य दिवसका रूपमा मनाउने निर्णय गरेको थियो ।
- सन् १९४८ मा विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन स्थापना भएको दिन र विश्वभरका मानिसले सामना गरिरहेका स्वास्थ्य समस्याको बारेमा चेतना जगाउने उद्देश्यका साथ यो दिवस मनाउँदै आइएको ।
९. नेपाल राष्ट्रबैङ्कको कामु गभर्नरको जिम्मेवारी कसलाई दिइयो ?
➤ वरिष्ठ डेपुटी गभर्नर निलम ढुङ्गाना तिम्सिना (विसं २०८१ चैत्र २५ मा)
- (राष्ट्र बैङ्कका गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीले विसं २०८१ चैत्र २२ देखि नै बिदा लिइसकेका ।)
१०. लेखा व्यवसायीहरूको चौथो राष्ट्रिय सम्मेलनका लागि तय गरिएको मिति कुन हो ?
➤ वि.सं. २०८१ चैत्र २६–२७
- सम्मेलनको नारा : ‘कर र सार्वजनिक वित्तीय व्यवस्थापनको आधुनिकीकरणमार्फत अर्थतन्त्रको रूपान्तरण।’
- सम्मेलनमा राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय गरी करिब एक हजार जनाको सहभागिता रहेको ।
११. युरोपियन आउटडोर कन्जरभेसन एसोसिएसन नामक संस्थाले प्रकाशन गरेको सूचीमा उत्कृष्ट छ मा पर्न सफल नेपाली परियोजना कुन हो ?
➤ नेपाली वन कुकुर संरक्षण परियोजना (सन् २०२५ मार्च)
- यो लोपोन्मुख वन कुकुर विश्वमै दुर्लभ मानिन्छ । यसको सङ्ख्या ९४९ देखि २२१५ को बिचमा रहेको अनुमान गरिएको छ ।
- नेपालमा यो प्रजाति कुनै समय अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रमा हराएको मानिन्थ्यो’ पछिल्ला केही वर्षमा गरिएको अध्ययनले सो प्रजाति पुनः देखा परेको बताइएको ।
- मादी गाउँपालिका (कास्की) को क्षेत्रमा भेटिएको सो प्रजाति पुनः हराउन सक्ने अवस्थाप्रति संरक्षणकर्मी चिन्तित छन् ।
१२. नेपाल र थाइल्यान्डबिच सरकारी तथा गैरसरकारी क्षेत्रका आठ सम्झौतापत्रमा कहिले हस्ताक्षर भएको हो ?
➤ सन् २०२५ अप्रिल २
- बिम्स्टेकको छैटौँ शिखर सम्मेलनका क्रममा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र थाइल्यान्डका समकक्षी पेटोङटान शिनावात्राको उपस्थितिमा दुई देशका सरकारी र गैरसरकारी पक्षबिच सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर भएको ।
- नेपाल र थाइल्यान्डबिच आर्थिक सहकार्य, पर्यटन, उड्डयन, व्यापार प्रवर्धन, लगानी विस्तार, कृषि उन्नयन, शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रको सुदृढीकरणसम्बन्धी विषयमा आठ वटा सम्झौता भएका ।
१३. लुम्बिनीमा अन्तर्राष्ट्रिय उपकुलपति सम्मेलन कहिले सम्पन्न भएको हो ?
➤ वि.सं २०८१ चैत्र २०–२१
- लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयको आयोजना, विश्वविद्यालय अनुदान आयोगको सहयोग र ग्लोबल युनिभर्सिटी नेटवर्कको सहकार्यमा अन्तर्राष्ट्रिय उपकुलपति सम्मेलन र न्युज (पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण) सम्मेलन सम्पन्न भएको ।
- उद्घाटन : प्राडा शिवराज अधिकारी (उपाध्यक्ष : रायोआ)
१४. जापानले भविष्यमा आउन सक्ने सङ्क्रामक रोगबाट बच्ने तयारीका लागि नयाँ अनुसन्धान संस्थाको स्थापना कहिले गरेको हो ?
➤ सन् २०२५ अप्रिल १
- जापान स्वास्थ सुरक्षा संस्था (जेआइएचएस) नामक सो संस्थाले अप्रिल १ देखि काम सुरुवात गरेको ।
संस्थाका कार्यहरू :
- सङ्क्रामक रोगको सूचना सङ्कलन गरेर तिनको जोखिम मूल्याङ्कन,
- सङ्क्रमणको जोखिमको स्तरबारे संस्कारलाई सूचित गराउने,
- महामारीको स्थिति आएमा सरकारसँग मिलेर औषधी तथा खोपको विकास गर्ने र उपचारका लागि मार्गनिर्देश तयार गर्ने ।
१५. म्यानमारमा साढे तीन हजारभन्दा बढी मानिसको ज्यान जाने गरी विनाशकारी भूकम्प कहिले भयो ?
➤ सन् २०२५ मार्च २८ (७.९ म्याग्निच्युड)
- देशभर भवन र पूर्वाधारमा क्षति पुर्याएको उक्त भूकम्पमा परी साढे चार हजार जना घाइते तथा २२० जना बेपत्ता भएको जनाइएको ।
- सो भूकम्पले ३० लाखभन्दा बढी मानिस प्रभावित भएको हुन सक्ने संयुक्त राष्ट्रसङ्घले अनुमान गरेको ।
१६. युद्धविराम सम्झौता भएको करिब दुई महिनापछि इजरायलले गाजामा पुनः आक्रमणको सुरुवात कहिले गरेको हो ?
➤ सन् २०२५ मार्च १८
१७. हेमराज पहारी स्मृति पुरस्कार–२०८० बाट सम्मानित हुने स्रष्टा को हुन् ?
➤ साहित्यकार सरुभक्त (विसं २०८१ चैत्र)
- सरुभक्त नगद एक लाख र ताम्रपत्रसहित सम्मानित भएका ।
- पाँच दशकदेखि नेपाली साहित्यमा क्रियाशील सरुभक्तका चार दर्जनभन्दा बढी कृति प्रकाशित छन् ।
१८. लेखक एवं वरिष्ठ पत्रकार भैरव रिसालको निधन कहिले भएको हो ?
➤ वि.सं. २०८१ चैत २४ (९७ वर्षको उमेरमा)
- जन्म : विसं १९८५ साउन २९, गुण्डु, भक्तपुर
- बाबु/आमा : गोबर्धन/गणेशकुमारी रिसाल
- आबद्धता : रासस, राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयमा सेवा गर्नुका साथै राससबाट अवकाशपछि वातावरण पत्रकारिता र रेडियो सगरमाथामा आबद्ध रिसाल लामो समयसम्म पत्रकारितामा नै सव्रिmय रहँदै आउनुभएको ।
- प्रमुख कृति : साधुलाई सुली, लोग्नेस्वास्नी, केही मित्रका चिठी, भैरव दाइलगायतका कृति प्रकाशित ।
- उहाँकी श्रीमती सुशीला रिसाल, दुई छोरा, दुई छोरी हुनुहुन्छ ।
१९. अन्तरव्यवस्थापिका सङ्घ (आइपियु) को दिगो विकास स्थायी समितिमा एसिया–प्रशान्त क्षेत्रबाट निर्वाचित हुन सफल व्यक्तित्व को हुनुहुन्छ ?
➤ डा. अञ्जान शाक्य (राष्ट्रिय सभा सदस्य), सन् २०२५
- अन्तरव्यवस्थापिका सङ्घको १५० औँ वार्षिक सभा तथा असंलग्न आन्दोलन संसदीय सञ्जालको चौथो शिखर सम्मेलनका क्रममा उहाँ निर्वाचित हुनु भएको ।
- सो सम्मेलन उज्बेकिस्तानको राजधानी तास्केन्टमा सम्पन्न भएको ।
- नेपालले पहिलो पटक यो मञ्चमा आफ्नो उपस्थिति जनाएको ।
प्रस्तुतकर्ता : टङ्क केसी
