लोकसेवा तयारी विशेष: वस्तुगत प्रश्नोत्तर (२७ साउन २०८३, बुधबार)
१. नेपाल क्रिकेट सङ्घ (क्यान) ले नेपाली एकदिवसीय टोलीको नयाँ कप्तानमा कसलाई नियुक्त गर्यो ?
➤ सन्दीप लामिछाने
- वि.सं. २०८३ साउन २५ गते उहाँ दोस्रो पटक राष्ट्रिय टोलीको कप्तान बन्नुभयो,
- नेपाल क्रिकेट सङ्घ (क्यान) ले ज्ञानेन्द्र मल्लको स्थानमा पहिलो पटक २०७८ मङ्सिर २९ गते उहाँलाई राष्ट्रिय टोलीको कप्तानमा नियुक्त गरेको थियो,
- रोहित पौडेलले चार वर्ष नेपालका लागि कप्तानी गर्नुभएको थियो । उहाँको कप्तानीमा नेपालले ओडिआई मान्यता जोगाउनुका साथै विश्वकप छनोट र दुई पटक टी२० विश्वकप खेलेको थियो,
- क्यानले टी२० आईको कप्तानमा अलराउन्डर दीपेन्द्रसिंह ऐरीलाई यसअघि नै नियुक्त गरेको ।
२. अन्तर्राष्ट्रिय भलिबल महासङ्घ (एफआइभिबी) को विश्व वरीयतामा नेपाली पुरुष भलिबल टोली कति औँ स्थानमा रहन सफल भएको छ ?
➤ ८३ औँ
- अन्तर्राष्ट्रिय भलिबल महासङ्घको विश्व वरीयतामा नेपाली पुरुष भलिबल टोली ५७ स्थानको छलाङ मार्दै ८३ औँ स्थानमा प्रवेश गर्न सफल भएको,
- यस ऐतिहासिक उपलब्धिसँगै नेपालले आगामी दिनमा एसियाली च्याम्पियनसिपदेखि ओलम्पिक छनोटसम्मका साथै एफआइभिबी र एभिसीले आयोजना गर्ने आधिकारिक तथा छनोट प्रतियोगितामा प्रतिस्पर्धा गर्ने अवसर प्राप्त गरेको ।
३. नेपाल राष्ट्र बैङ्कद्वारा केन्द्रीय बैङ्क डिजिटल मुद्रा (सिबिडिसी) सम्बन्धी अवधारणापत्र कहिले सार्वजनिक गरिएको हो ?
➤ वि.सं. २०८३ साउन २४
- डिजिटल करेन्सी प्रयोगले पाँच वर्षमा ५० प्रतिशत नोट छपाई घटी रु. चार अर्ब ७३ करोड बचत र पुँजीगत खर्चमा टेवा पुग्ने जनाइएको,
- जाली नोटको जोखिम घट्ने र सुरक्षित डिजिटल भुक्तानी सुविधा, आमनागरिकले सहज रूपमा चलाउन सक्ने डिजिटल मुद्रा ।
४. दोस्रो बागमती कार्ययोजनाको अवधि कुन हो ?
➤ वि.सं. २०८२—२१०२
- अनुमानित बजेट : रु. दुई खर्ब २५ अर्ब ३१ करोड १६ लाख रुपियाँ,
- कार्ययोजनाको अवधि : आगामी २० वर्ष (जसलाई चार चरणमा विभाजन गरिएको छ) पहिलो चरण : चालु आवदेखि पाँच वर्ष
- दोस्रो चरण : ६—१० वर्ष (पहिलो मध्यावधि)
- तेस्रो चरण : ११—१५ वर्ष (दोस्रो मध्यावधि)
- चौथो चरण : १६—२० वर्ष (दीर्घकालीन)
- समेटिएको क्षेत्र : बागमती र यसका सहायक नदीको जलाधार क्षेत्रले ओगटेको ३१४.२ वर्गकिलोमिटर क्षेत्र,
- क्षेत्रगत वर्गीकरण : जलाधार पर्यावरण र सहरी वृद्धि परिदृश्यका आधारमा संरक्षित क्षेत्र, उपसहरी क्षेत्र र सहरी क्षेत्र गरी तीन भागमा वर्गीकरण ।
५. भिपी अग्रवाल उत्कृष्ट शिक्षक अवार्ड, २०८३ बाट सम्मानित हुने शिक्षक को को हुनुहुन्छ ?
➤ अन्जना महर्जन (नेपाली, मङ्गल मावि कीर्तिपुर), शर्मिला प्रधान (अङ्ग्रेजी, मङ्गल मावि कीर्तिपुर), राजकुमार कँडेल (गणित, नारायणी नमुना मावि चितवन), प्रकाश आचार्य (सामाजिक अध्ययन, श्रम राष्ट्रिय मावि टुसाल काठमाडौँ) र मुकुन्दप्रसाद काफ्ले (विज्ञान, श्रम राष्ट्रिय मावि टुसाल काठमाडौँ)
- पुरस्कार राशि : जनही दुई लाख २२ हजार २२२ रुपियाँ ।
- पुरस्कार प्रदान गर्ने संस्था : भिपी अग्रवाल साइन्स फाउन्डेसन
६. नेपाल पत्रकार महासङ्घको समन्वयमा जापानको टोकियोमा आयोजित ‘एफएनजे ग्लोबल मिडिया सम्मेलन, २०२६’ ले कति बुँदे ‘टोकियो घोषणापत्र’ जारी गर्यो ?
➤ नौबुँदे
- नेपालजापान कूटनीतिक सम्बन्धको ७० औँ वर्षगाँठका अवसरमा आयोजित सो सम्मेलनमा प्रेस तथा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको संरक्षण, श्रमजीवी पत्रकारका अधिकारको कार्यान्वयन र प्रवास पत्रकारिताको संस्थागत सुदृढीकरण मुख्य विषय रहेका,
- महासङ्घ, जापान शाखाको आयोजना, सबै वैदेशिक शाखाको सहआयोजना तथा नेपालअमेरिका र नेपालअस्ट्रेलिया पत्रकार सङ्घको सहकार्य,
- प्रवासमा रहेका पत्रकारको ज्ञान र सिपलाई नेपालको पत्रकारिता विकासमा उपयोग गर्ने प्रतिबद्धता,
- विदेशमा कार्यरत पत्रकारको सम्मानार्थ ‘एफएनजे ग्लोबल पत्रकारिता पुरस्कार’ स्थापना गर्ने निर्णय ।
७. नेपाली कांग्रेसका वरिष्ठ नेता तथा पूर्वउपप्रधानमन्त्री गोपालमान श्रेष्ठको निधन कहिले भएको हो ?
➤ वि.सं. २०८३ साउन १२
८. संयुक्त अरब इमिरेट्स (युएई) ले आफ्नो ५९ वर्ष लामो सदस्यता त्याग गर्दै पेट्रोलियम पदार्थ निर्यात गर्ने देशहरूको सङ्गठन (ओपेक) र ओपेक प्लसबाट कहिले बाहिरिएको हो ?
➤ सन् २०२६ मे १ (सन् २०२६ अप्रिल २८ मा बाहिरिने घोषणा गरेको थियो।)
- करिब छ दशक लामो आबद्धता अन्त्य गर्दै युएई ओपेकबाट बाहिरिने ठुलो अर्थतन्त्र भएको पहिलो खाडी राष्ट्र बनेको छ, जसले विश्व ऊर्जा राजनीतिमा नयाँ तरङ्ग ल्याएको,
- ओपेकले तोकेको कूटनीतिक उत्पादन कोटाभन्दा आफ्नो क्षमता अनुसार तेलको उत्पादन बढाएर आर्थिक लाभ लिने र राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिने दीर्घकालीन रणनीतिस्वरूप युएईले यो कदम चालेको,
- युएईको यो बहिर्गमनले विश्व बजारमा ओपेकको पकड तथा मध्यपूर्वी ऊर्जा समीकरणमा प्रभाव पर्ने विश्लेषकको ठम्याइ रहेको ।
९. सिङ्गापुरमा सम्पन्न ‘एसियन गेम्स पुरुष टी-२० छनोट प्रतियोगिता’ को उपाधि जित्ने राष्ट्र कुन हो ?
➤ नेपाल (१९ रनले विजयी)
- खेल सञ्चालन मिति : सन् २०२६ मे ३१ - जुन ८
- आयोजक : सिङ्गापुर
- सिङ्गा ओभल मैदानमा हङकङले दिएको १८९ रनको लक्ष्य पछ्याउने क्रममा नेपालले ११.३ ओभरमा दुई विकेट गुमाई ११४ रन बनाएको अवस्थामा वर्षाले खेल रोकिएको थियो । सो समयमा डिएलएस नियम अनुसार नेपाल १९ रनले अगाडि रहेकाले विजेता घोषित भएको,
- यो फाइनल खेल नेपाली राष्ट्रिय टोलीका कप्तान दीपेन्द्रसिंह ऐरीको १०० औँ टी२० अन्तर्राष्ट्रिय खेल थियो, जुन आफैँमा एउटा महत्वपूर्ण व्यक्तिगत कीर्तिमान हो,
- प्रतियोगितामा उत्कृष्ट लयमा रहेका कुशल भुर्तेलले फाइनलमा ४० बलमै आठ चौका र तीन छक्कासहित ६५ रन बनाउनुभयो । यसै छनोट प्रतियोगितामा उहाँले दुई शतक प्रहार गर्नुभएको, यस जितसँगै छनोट प्रतियोगिताबाट नेपाल, हङकङ, मलेसिया र ओमान आगामी एसियन गेम्सका लागि छनोट भएका ।
१०. आसियन डे कहिले मनाउने गरिन्छ ?
➤ अगस्त ८
- सन् १९६७ अगस्त ८ मा आसियानको स्थापना भएको दिनको सम्झनामा यो दिवस मनाइने,
- पाँच संस्थापक : थाइल्यान्ड, इन्डोनेसिया, मलेसिया, सिङ्गापुर र फिलिपिन्स,
- हाल यसमा कुल ११ सदस्य राष्ट्र रहेका,
- ११ औँ सदस्य राष्ट्र : टिमोर लेस्टे ।
११. साउदी अरब, पाकिस्तान र टर्कीबिच सामूहिक सुरक्षा र प्रतिरोधात्मक क्षमता बलियो बनाउने उद्देश्यसाथ ‘मक्का संयुक्त रक्षा सम्झौता’ कहिले भएको हो?
➤ सन् २०२६ अगस्त ७
- सम्झौता अनुसार कुनै एक सदस्य राष्ट्रमाथि हुने आक्रमणलाई तिनै राष्ट्रमाथिको आक्रमण मानिने व्यवस्था गरिएको ।
१२. बाल्टिक सागर पौडिएर पार गर्दै ऐतिहासिक कीर्तिमान कायम गर्ने पौडीबाज को हुन् ?
➤ बार्तोमेइ कुब्कोव्स्की (पोल्यान्डका पौडीबाज)
- उहाँले बाल्टिक सागरमा लगातार ५६ घण्टासम्म पौडी खेल्दै (करिब १६० किलोमिटर) सो ऐतिहासिक कीर्तिमान कायम गर्नुभएको,
- उहाँ स्विडेनदेखि पोल्यान्डसम्म बाल्टिक सागर पौडी खेलेर पार गर्ने पहिलो व्यक्ति बन्नुभएको ।
१३. वरिष्ठ साहित्यकार तथा भाषाविद् डा. राजेन्द्र विमलको निधन कहिले भएको हो ?
➤ वि.सं. २०८३ साउन २६ गते
- जन्म : वि.सं. २००४ साउन ११
- योगदान एवं विधा : नेपाली, मैथिली, हिन्दी र अङ्ग्रेजी (कथा, कविता, गीत तथा अन्य)
- चर्चित कृति तथा पाठ्यक्रम : विपतिया (१९६३, पहिलो कथा), हंसा चलल परदेश (मैथिली टेलिफिल्म), ई हमरे कथा थिक, इतिहासक घाओ, डा. विमलका कथाहरू, फिस्टी रानी, कचनार के पेंड (१५ वर्षको उमेरमा), बन्धनबाट मुक्ति र लङ्का दहन (पाठ्यक्रममा समावेश)
- पुरस्कार/सम्मान : जगदम्बाश्री पुरस्कार (२०६६), नेपाल विद्यापति भाषा, साहित्य पुरस्कार (पहिलो प्राप्तकर्ता), मधुपर्क सम्मान (२०७६) ।
१४. परराष्ट्र मन्त्रालयद्वारा प्रमाणमा आधारित बाह्य अनुसन्धान तथा अध्ययनलाई मन्त्रालयको नीतिगत छलफलमा प्रत्यक्ष रूपमा समावेश गर्ने उद्देश्यका साथ सञ्चालन गरिएको फोरम कुन हो ?
➤ मोफा नलेज फोरम
- सुरुवात : वि.सं. २०८३ साउन २०
- सञ्चालन गर्ने निकाय : परराष्ट्र मन्त्रालय (नेतृत्व : परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल),
- सञ्चालन अवधि : महिनामा एक पटक (मासिक कार्यक्रम) ।
१५. जापानको आइची र नागोयामा हुने २० औँ एसियाली खेलकुदमा नेपाल सहभागी हुने खेलको सङ्ख्या कति रहेको छ ?
➤ २२ खेल
- प्रतियोगिता सञ्चालन मिति : ३१८ असोज, २०८३ (सन् २०२६ सेप्टेम्बर १९अक्टोबर ४)
- आयोजक राष्ट्र/सहर : आइची र नागोया, जापान
- नेपालबाट सहभागी हुने खेलाडी सङ्ख्या : १३६ जना (८० पुरुष, ५६ महिला),
- चीनको हाङझाउमा भएको १९ औँ एसियाली खेलकुदमा नेपालले एक रजत (कराँतेकी एरिका गुरुङ) र एक कांस्य (महिला कबड्डी) प्राप्त गर्न सफल भएको ।
१६. ‘जनताको हितभन्दा माथि कुनै पनि राजनीतिक उद्देश्य हुन सक्दैन’ भन्ने नेपाली राजनीतिज्ञ को हुन् ?
➤ पुष्पलाल श्रेष्ठ
१७. कोलम्बियामा ठुलो जनधनको क्षति हुने गरी शक्तिशाली भूकम्प कहिले गयो ?
➤ सन् २०२६ अगस्त १०
- ७.४ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्प गएको ।
- केन्द्रविन्दु र गहिराइ : सान होसे डेल पालमार, चोको क्षेत्र (गहिराइ : १०७ किमी)
- राष्ट्रपति अबेलार्दो दे ला एस्प्रिएल्लाद्वारा देशभर सङ्कटकाल घोषणा । अमेरिका, इजरायल, फ्रान्स, मेक्सिको, चिलीलगायतका राष्ट्रबाट
- सहयोगको प्रतिबद्धता ।
१८. नेपाल क्रिकेट सङ्घ (क्यान) ले तेस्रो नेपाल प्रिमियर लिग (एनपिएल) २०२६ को आयोजनाका लागि तय गरेको मिति कुन हो ?
➤ वि.सं. २०८३ कात्तिक ९ - मङ्सिर ५ (सन् २०२६ अक्टोबर २६ - नोभेम्बर २१)
१९. विश्व आदिवासी दिवस कहिले मनाउने गरिन्छ ?
➤ अगस्त ९
- ‘हाम्रो भाषा, हाम्रो संस्कृति, हाम्रो पहिचान’ भन्ने मूल मर्मका साथ ३२ औँ विश्व आदिवासी दिवस सन् २०२६ अगस्त ९ मा मनाइएको ।
- सन् १९९४ डिसेम्बर २३ को संयुक्त राष्ट्रसङ्घ महासभाको निर्णय अनुसार यो दिवस मनाउन थालिएको ।
प्रस्तुतकर्ता : टङ्क केसी
